Hoe werkt fractioneel reserve lenen?

Maart 2023 was een turbulente maand voor de bankssector, met Silicon Valley Bank (SVB) en Signature Bank die grote mislukkingen ondervonden, wat de grootste bankinstorting sinds de crisis van 2008 markeerde. De onderliggende oorzaak van deze mislukkingen was het fractioneel reservebankieren dat deze instellingen hadden toegepast.

Als onderdeel van hun bankpraktijken hadden zowel Silvergate als SVB een deel van hun deposito’s geïnvesteerd in Amerikaanse staatsobligaties, waarbij ze slechts een fractie van hun deposito’s als reserve hielden.

In fractioneel reservebankieren houden banken slechts een fractie van het totale bedrag aan deposito’s dat ze op hun balans hebben als reserve, terwijl ze de rest uitlenen aan kredietnemers in de vorm van leningen of investeren in andere activa. De reservevereiste is de minimale hoeveelheid contant geld of deposito’s die een bank moet aanhouden om aan opnames van klanten en andere verplichtingen te voldoen.

Helaas daalde de waarde van deze investeringen in staatsobligaties aanzienlijk door de renteverhogingen van de Federal Reserve. Daardoor werden deze banken gedwongen een deel van hun activa tegen een aanzienlijk verlies te verkopen om te voldoen aan de opnames van klanten, wat leidde tot een wijdverspreide bankrun toen klanten in paniek hun geld massaal opnamen.

Hoewel SVB $209 miljard aan activa had en Signature $110 miljard, toonden deze mislukkingen aan dat zelfs grote instellingen vatbaar kunnen zijn voor bankruns als klanten in paniek raken en hun deposito’s gaan opnemen.

Dus, wat is deze praktijk precies die het meest wordt gebruikt in het moderne banksysteem? Laten we het in detail begrijpen!

Begrijpen van fractioneel reserve lenen

Fractioneel reserve lenen wordt veelvuldig toegepast in fractioneel reservebankieren. In deze bankpraktijk houden banken slechts een fractie van de door hun klanten gestorte deposito’s als reserve en lenen ze het resterende bedrag uit. Bijvoorbeeld, als een bank een reservevereiste van 10% heeft en een deposito van $100 ontvangt, houdt ze $10 als reserve aan en leent ze $90 uit.

Dit systeem stelt banken in feite in staat om geld uit het niets te creëren door meer geld uit te lenen dan ze daadwerkelijk in reserves hebben. En zolang ze voldoende reserves hebben om te voldoen aan de door de centrale bank vastgestelde reservevereiste, kunnen ze blijven uitlenen en winst maken uit de rente die op leningen wordt geheven.

Bij het openen van een bankrekening stem je meestal in met een contract dat de bank toestaat een deel van je gestorte geld te gebruiken om leningen aan andere klanten te verstrekken. Dit beperkt echter niet je toegang tot het gestorte geld, omdat je nog steeds het volledige saldo van je rekening kunt opnemen. Maar als je een bedrag wilt opnemen dat hoger is dan het percentage dat de bank aanhoudt, kan het zijn dat ze extra middelen moeten vinden om aan je verzoek te voldoen.

Fractioneel reserve lenen werkt omdat niet alle depositohouders hun geld gelijktijdig opnemen. Daarom hoeven banken slechts een fractie van de deposito’s als reserve aan te houden om te voldoen aan de vraag van degenen die wel opnemen. Echter, als te veel depositohouders tegelijk hun geld willen opnemen, kan een bank zonder reserves komen te zitten en insolvent worden, wat leidt tot een bankrun, zoals we zagen bij SVB en Silvergate.

Fractioneel reserve lenen is een cruciaal onderdeel van het moderne banksysteem en wordt gereguleerd door centrale banken om de stabiliteit van het financiële systeem te waarborgen. Centrale banken stellen reservevereisten voor banken en gebruiken instrumenten zoals openmarktoperaties om de geldhoeveelheid te beheersen en inflatie te voorkomen.

In de Verenigde Staten reguleert de Federal Reserve fractioneel reserve lenen en stelt zij reservevereisten vast voor lidbanken. Deze reservevereisten bepalen het percentage van de deposito’s dat banken als reserve moeten aanhouden en niet mogen uitlenen. De reservevereisten zijn ontworpen om ervoor te zorgen dat banken voldoende contant geld beschikbaar hebben om te voldoen aan de eisen van hun depositohouders en bankruns te voorkomen.

Proces van fractioneel reserve lenen

Een belangrijk onderdeel van fractioneel reservebankieren, Federal Reserve lenen, is de praktijk waarbij banken slechts een fractie van de door hun klanten gestorte deposito’s als reserve aanhouden en de rest uitlenen.

Het proces van fractioneel reserve lenen begint wanneer klanten geld op hun bankrekeningen storten. De bank houdt een bepaald percentage van deze deposito’s als reserve aan, zoals vereist door de centrale bank.

De bank houdt de reserves aan ofwel in contanten of als deposito’s bij de centrale bank. Het percentage van de deposito’s dat banken moeten aanhouden als reserve wordt de reservevereiste-ratio genoemd.

De reservevereiste-ratio wordt bepaald door de centrale bank en varieert per land. De Amerikaanse Fed stelde in 1971 reservevereisten in op 13%, 10% en 7%, afhankelijk van het type bank, met ratio’s die in de loop der tijd schommelden tussen 8% en 10%. Vanaf maart 2020 werden reservevereisten volledig afgeschaft en vervangen door Interest on Reserve Balances (IORB) als een optionele stimulans voor banken om reserves aan te houden.

De bank leent het resterende deel van de deposito’s uit als leningen aan particulieren, bedrijven of andere entiteiten. De bank brengt rente in rekening over deze leningen, waarmee ze inkomsten genereert.

Wanneer de kredietnemers de leningen ontvangen, storten ze doorgaans de gelden op hun bankrekeningen. Dit vergroot de hoeveelheid deposito’s die de bank bezit. Hierdoor herberekent de bank haar reserves op basis van de toegenomen deposito’s en de reservevereiste-ratio. Als de reserves van de bank onder de vereiste ratio vallen, moet ze meer reserves verkrijgen door extra deposito’s aan te trekken of te lenen van de centrale bank.

De bank herhaalt vervolgens het proces van het uitlenen van het resterende deel van de deposito’s als leningen en genereert inkomsten uit rente.

Geschiedenis van fractioneel reserve lenen

Fractioneel reserve lenen kent een lange geschiedenis die teruggaat tot oude beschavingen, waar banken en geldschieters reserves van goud of zilver aanhielden en bonnen uitgaven die als betaalmiddel konden worden gebruikt. Deze bonnen waren in feite het eerste papiergeld.

In Europa fungeerden goudsmeden in de Middeleeuwen vaak als bankiers, waarbij ze het goud van hun klanten bewaarden en papieren bonnen uitgaven in ruil daarvoor. De goudsmeden ontdekten dat ze meer bonnen konden uitgeven dan ze goud in kas hadden, omdat niet alle klanten tegelijk hun goud zouden opeisen. Dit leidde tot een vroege vorm van fractioneel reserve lenen en de creatie van extra geld in omloop.

Het fractioneel reservebanksysteem dat we vandaag kennen begon zich in het begin van de 19e eeuw te ontwikkelen. De praktijk werd in de 19e eeuw steeds meer verspreid. Het systeem kende echter ook problemen, omdat bankfaal en bankruns veelvoorkomend waren door het ontbreken van regelgeving en toezicht.

Om deze problemen aan te pakken, werd in 1913 het Federal Reserve System opgericht om de banksector te reguleren en financiële stabiliteit te bevorderen. De Fed kreeg de bevoegdheid om reservevereisten voor banken vast te stellen en als lener van laatste instantie ondersteuning te bieden tijdens financiële crises.

Ondanks de controversiële geschiedenis blijft fractioneel reserve lenen een fundamenteel onderdeel van moderne banksystemen. Tegenwoordig gebruiken de meeste landen een vorm van fractioneel reserve lenen als basis voor hun financiële systemen.

Fractioneel reserve lenen versus andere leenvormen

Fractioneel reserve lenen is slechts één van de verschillende leenvormen die financiële instellingen toepassen.

Een type lenen is volledig reserve lenen, waarbij banken verplicht zijn 100% van de deposito’s als reserve aan te houden en alleen kunnen uitlenen wat ze daadwerkelijk in kas hebben. Dit systeem elimineert het risico op bankruns, maar beperkt de mogelijkheid van banken om geld te creëren en leningen aan klanten te verstrekken.

Peer-to-Peer (P2P) lenen is een andere vorm waarbij leenplatformen individuele kredietnemers verbinden met individuele kredietverstrekkers, waarbij traditionele banken worden omzeild. P2P lenen kan lagere rentetarieven voor kredietnemers en hogere rendementen voor kredietverstrekkers bieden en omvat geen regulerend toezicht.

Een andere vorm is Islamitische Financiering, waarbij lenen gebaseerd is op de principes van risico- en winstdeling in plaats van het in rekening brengen van rente. Dit systeem verbiedt het vragen van rente en vertrouwt in plaats daarvan op investeringen en gedeelde winsten.

Fractioneel reserve lenen is uniek omdat het banken in staat stelt nieuw geld te creëren door meer uit te lenen dan ze in reserves hebben, wat economische groei kan stimuleren maar ook het risico op bankruns en financiële instabiliteit vergroot. Het is echter cruciaal, omdat het liquiditeit aan de economie biedt en banken in staat stelt leningen en andere financiële diensten aan particulieren en bedrijven te verstrekken.

Voordelen en nadelen van fractioneel reserve lenen

Fractioneel reserve lenen biedt verschillende voordelen die het populair maken in het moderne financiële systeem. Ten eerste stelt het banken in staat nieuw geld te creëren door meer uit te lenen dan ze in reserves hebben, waardoor de geldhoeveelheid toeneemt en er meer middelen beschikbaar komen voor leningen en andere financiële diensten.

Fractioneel reserve lenen kan economische groei stimuleren door individuen en bedrijven toegang te geven tot krediet, dat ze kunnen gebruiken om te investeren in nieuwe projecten, hun activiteiten uit te breiden en banen te creëren.

Deze vorm van lenen stelt banken ook in staat snel te reageren op veranderingen in de vraag naar leningen en andere financiële diensten, wat kan helpen economische schommelingen te dempen.

Niet te vergeten, fractioneel reserve lenen kan een winstgevend bedrijfsmodel voor banken zijn, omdat ze rente verdienen op leningen terwijl ze slechts een fractie van de fondsen als reserve hoeven aan te houden.

Maar hoewel het verschillende voordelen heeft, kent fractioneel reserve lenen ook gebreken. Het kan vooral riskant zijn, omdat banken mogelijk niet genoeg reserves hebben om te voldoen aan de eisen van depositohouders bij een bankrun. Belangrijker nog, fractioneel reserve lenen kan bijdragen aan financiële instabiliteit, omdat de creatie van nieuw geld kan leiden tot inflatie en activabubbels, die economische pieken en dalen kunnen veroorzaken.

Het kan bovendien bijdragen aan de ongelijke verdeling van rijkdom, omdat degenen met toegang tot krediet en die kunnen investeren in nieuwe projecten meer kunnen profiteren dan degenen zonder toegang. Een ander nadeel van fractioneel reserve lenen is dat het een moreel risico kan creëren, omdat banken te veel risico kunnen nemen in de wetenschap dat ze kunnen rekenen op overheidssteun in geval van een crisis.

Dit toont aan dat fractioneel reserve lenen een complex systeem is met zowel voordelen als nadelen. Daarom vereist fractioneel reserve lenen zorgvuldig beheer en regulering om risico’s te minimaliseren en financiële stabiliteit te bevorderen.

Kritieken op fractioneel reserve lenen

Critici van fractioneel reserve lenen beweren dat het een onstabiel financieel systeem creëert door banken en depositohouders bloot te stellen aan bankruns en insolventierisico’s. Er wordt ook betoogd dat het banken in staat stelt geld uit het niets te creëren en bijdraagt aan inflatiedruk in de economie.

Bovendien beweren sommigen dat het kan leiden tot een verkeerde toewijzing van kapitaal en buitensporige risicobereidheid door banken kan aanmoedigen. Niet te vergeten, het is inherent oneerlijk, omdat het banken in staat stelt winst te maken op het gebruik van het geld van depositohouders zonder hen volledig te compenseren voor het betrokken risico.

Bijvoorbeeld: de Britse bank Northern Rock, die zich specialiseerde in hypothecair krediet, was sterk afhankelijk van groothandelsfinanciering om haar activiteiten te financieren, waardoor ze relatief lage niveaus van liquide activa had. Toen de wereldwijde financiële crisis in 2007 toesloeg, kon Northern Rock haar kortetermijnfinanciering niet verlengen en kreeg ze te maken met een bankrun. Als gevolg daarvan moest de bank genationaliseerd worden door de Britse regering om een ineenstorting te voorkomen.

De in de VS gevestigde IndyMac, die zich richtte op subprime hypothecair krediet, net als Northern Rock, was afhankelijk van kortetermijnfinanciering van de groothandelsmarkt en had relatief lage niveaus van liquide activa. Toen de Amerikaanse huizenmarkt in 2008 instortte, kon IndyMac niet voldoen aan de eisen van depositohouders en werd ze in beslag genomen door federale toezichthouders.

Een ander voorbeeld is Cyprus Popular Bank, een van de grootste banken van Cyprus met aanzienlijke blootstelling aan Griekse staatsobligaties. Toen de Griekse schuldencrisis in 2013 uitbrak, leed de bank aanzienlijke verliezen en kon ze niet voldoen aan de eisen van depositohouders. De bank werd uiteindelijk geliquideerd, waarbij depositohouders een aanzienlijk deel van hun spaargeld verloren.

Deze voorbeelden illustreren de risico’s die gepaard gaan met fractioneel reservebankieren en het potentieel voor bankfaal wanneer banken buitensporig risico nemen of te sterk afhankelijk zijn van kortetermijnfinanciering.

Conclusie

Kortom, fractioneel reserve lenen is een bankpraktijk die banken in staat stelt krediet te creëren en economische groei te stimuleren door een deel van de fondsen van depositohouders uit te lenen. Hoewel deze praktijk voordelen heeft, zoals het verstrekken van krediet aan particulieren en bedrijven, stelt het banken en depositohouders ook bloot aan het risico van bankruns en insolventie.

Bovendien kan fractioneel reserve lenen bijdragen aan inflatiedruk, buitensporige risicobereidheid door banken aanmoedigen en is het inherent oneerlijk voor depositohouders.

Uiteindelijk benadrukt het debat over fractioneel reserve lenen de noodzaak om economische groei te bevorderen en tegelijkertijd een stabiel en eerlijk financieel systeem te behouden.