Tien medische biotechbedrijven: een historisch overzicht uit 2023

Biotechnologie en de ontwikkeling van de geneeskunde

Biotechnologie heeft belangrijke medische toepassingen. Vooruitgang in de moleculaire biologie maakt het mogelijk ziekteprocessen beter te begrijpen en gerichter te behandelen. Diagnostiek en behandeling blijven daarbij afhankelijk van wetenschappelijk bewijs en kennen onzekerheden.

Sommige behandelingen bestrijden vooral symptomen, terwijl andere al oorzaken aanpakken. Toegediende insuline vervangt bijvoorbeeld een ontbrekende functie; het herstellen van de eigen insulineproductie bij diabetes type 1 is een afzonderlijk onderzoeksdoel.

Nieuwe biotechnologische benaderingen richten zich onder meer op weefselherstel, regulering van genexpressie en gerichte DNA-bewerking. Niet elke benadering is goedgekeurd of biedt blijvende genezing.

Dit historische overzicht behandelt tien bedrijven en de programma’s die in 2023 belangstelling trokken. De toenmalige ontwikkelingsfasen, ramingen en waarderingen beschrijven niet automatisch de huidige situatie.

Tien medische biotechbedrijven: een overzicht uit 2023

(De volgorde volgt de marktkapitalisatie bij het schrijven van het oorspronkelijke artikel in 2023.)

1. Vertex Pharmaceuticals Incorporated

VRTX Prijsgrafiek

Vertex beschikte in 2023 over vier CFTR-modulatorbehandelingen voor taaislijmziekte, afhankelijk van de mutaties en patiëntkenmerken. De drievoudige combinatie met vanzacaftor bevond zich in fase 3 voor patiënten met geschikte CFTR-mutaties. Zij was niet bedoeld als oplossing voor iedereen die geen CFTR-eiwit aanmaakt. De combinatie werd op 20 december 2024 in de VS goedgekeurd als ALYFTREK.

Afzonderlijk onderzochten Vertex en Moderna VX-522, een inhaleerbare mRNA-behandeling om CFTR-eiwit te laten produceren bij patiënten die niet van CFTR-modulatoren kunnen profiteren. Dit is iets anders dan permanente DNA-bewerking; het was toen een experimentele behandeling.

In 2023 zocht Vertex ook goedkeuring voor exa-cel, ontwikkeld met CRISPR Therapeutics, bij sikkelcelziekte en transfusieafhankelijke bèta-thalassemie. De Amerikaanse goedkeuringen van CASGEVY volgden respectievelijk in december 2023 en januari 2024.

Bij diabetes type 1 onderzocht Vertex celtherapieën en genetisch bewerkte cellen met technologie van CRISPR Therapeutics (CRSP ). De overname van ViaCyte in 2022 voegde verwante programma’s toe. Niet alle diabetesprogramma’s van Vertex waren echter gezamenlijke programma’s voor genbewerking.

VX-880 gebruikte uit stamcellen verkregen eilandjescellen in combinatie met immunosuppressie. VX-264 combineerde zulke cellen met een beschermend implantaat. Deze benaderingen verschilden van de genetisch bewerkte cellen die minder immuunreacties moeten oproepen.

VX-548 bevond zich toen in een gevorderde ontwikkelingsfase voor acute pijn. De stof suzetrigine werd op 30 januari 2025 in de VS goedgekeurd als JOURNAVX voor matige tot ernstige acute pijn bij volwassenen. Het middel is geen opioïde, maar is niet vrij van bijwerkingen of voor iedere patiënt aantoonbaar beter.

2. Moderna, Inc.

MRNA Prijsgrafiek

Moderna gebruikte inkomsten uit de pandemie om zijn mRNA-technologie uit te breiden. In mei 2023 rapporteerde het 47 ontwikkelingsprogramma’s in totaal, waaronder vijf in fase 3 en acht in fase 2. De onderzoeksdoelen omvatten RSV, Zika, HIV, het Epstein–Barr-virus en cytomegalovirus. Onderzoeksprogramma’s en doelpathogenen zijn niet hetzelfde als goedgekeurde vaccins.

Naast vaccins tegen infectieziekten onderzocht Moderna mRNA voor immunotherapie bij kanker, waaronder gepersonaliseerde neoantigeentherapie. Deze experimentele middelen waren geen al bewezen genezing voor kanker.

Moderna nam OriCiro in 2023 over. Met Metagenomi en Carisma sloot het daarentegen onderzoekssamenwerkingen, geen overnames. De betrokken technologieën waren onder meer celvrije DNA-synthese van OriCiro, de ontdekking van systemen voor genbewerking door Metagenomi en therapieën met gemodificeerde macrofagen van Carisma Therapeutics.

De strategie combineerde eigen onderzoek, licenties, samenwerkingen en overnames. In mei 2023 verwachtte Moderna circa 4,5 miljard dollar aan R&D-uitgaven voor het jaar, tegenover 3,3 miljard in 2022. Dat was ongeveer 36% meer, geen verdrievoudiging. Het commerciële succes van de programma’s bleef onzeker.

3. BioNTech SE

BNTX Prijsgrafiek

Het mRNA-vaccin tegen COVID-19 werd gezamenlijk ontwikkeld door Pfizer en BioNTech (BNTX ). In 2023 onderzocht BioNTech bredere toepassingen van de technologie.

Experimentele vaccinprogramma’s betroffen onder meer gordelroos, tuberculose, malaria, HIV en herpes simplex. Gordelroos en herpes simplex zijn verschillende infecties.

Binnen de oncologie ontwikkelde BioNTech meerdere kandidaatbehandelingen met verschillende technologieën voor onder meer eierstok-, prostaat-, darm-, huid-, hoofd-halskanker en andere solide tumoren. Niet alle kandidaten waren mRNA-vaccins en de klinische fasen verschilden. Historische samenwerkingspartners waren Sanofi (SNW.DE ) (SNY ) en Genentech.

Andere onderzochte behandelvormen waren cel- en gentherapieën, antilichamen en kleine moleculen.

De pandemie-inkomsten boden belangrijke middelen voor onderzoek. De stelling dat BioNTech meer klinische studies naar mRNA-kankertherapie had dan alle concurrenten samen wordt hier niet onderbouwd. Het aantal studies garandeert geen werkzaamheid of commercieel marktleiderschap.

4. Exact Sciences Corporation

Sommige vormen van kanker veroorzaken aanvankelijk weinig merkbare klachten. Passende screening kan de uitkomsten voor bepaalde groepen verbeteren, maar het nut hangt af van het type kanker en het bewijs voor de betreffende test.

Exact Sciences ontwikkelde verschillende diagnostische tests. Cologuard gebruikte DNA en hemoglobine in ontlasting voor darmkankerscreening, terwijl Oncotype DX genexpressie in tumorweefsel onderzocht. Dit zijn niet allemaal bloedtests of vloeibare biopsieën.

Het aanbod omvatte screening, ondersteuning van behandelkeuzes en onderzoek naar kankeropsporing in bloed. Abbott voltooide de overname van Exact Sciences op 23 maart 2026; de beschrijving als zelfstandige beleggingsmogelijkheid betreft 2023.

Bij een vloeibare biopsie wordt bijvoorbeeld tumormateriaal in bloed onderzocht, anders dan bij ontlastings- of weefseltests. Het oorspronkelijke artikel noemde een historische omzet-CAGR van 38% zonder hier de periode te specificeren. In het eerste kwartaal van 2023 bedroeg de omzet 602,5 miljoen dollar, 24% meer dan een jaar eerder. De aangepaste EBITDA was positief op 45,9 miljoen dollar, maar de gewone EBITDA was negatief op 26,9 miljoen en het nettoverlies bedroeg 74,2 miljoen dollar.

Vloeibare biopsieën kunnen de mogelijkheden voor detectie en monitoring vergroten. Routinematige toepassing vereist bewijs voor klinisch nut, nauwkeurigheid en kosten. Vroege opsporing is niet bij iedere test en bevolkingsgroep automatisch veiliger of goedkoper.

5. Neurocrine Biosciences, Inc.

NBIX Prijsgrafiek

Neurocrine richtte zich op neurologische en verwante aandoeningen. Het historische overzicht omvatte goedgekeurde producten en aan AbbVie gelicentieerde behandelingen die royalty’s opleverden (ABBV ).

De onderzoeksprogramma’s uit 2023 omvatten:

• Neuropsychiatrische indicaties zoals schizofrenie, met kandidaten in verschillende ontwikkelingsfasen. De genoemde zeven programma’s bevonden zich niet allemaal in fase 3.
• Crinecerfont in fase 3 voor congenitale bijnierhyperplasie, een endocriene aandoening. Het werd later, in december 2024, in de VS goedgekeurd als CRENESSITY.
• Neurologische programma’s, onder meer voor chorea bij de ziekte van Huntington en dyskinesie bij cerebrale parese. Niet alle vijf genoemde programma’s waren in fase 3. INGREZZA werd in augustus 2023 goedgekeurd voor chorea bij volwassenen met Huntington.

Verkoop van goedgekeurde middelen ondersteunde de onderneming. De onderzoekspijplijn kon waarde toevoegen bij klinisch en commercieel succes. De programma’s richtten zich op specifieke behoeften en symptomen, niet noodzakelijk op genezing van schizofrenie of Huntington.

6. Ionis Pharmaceuticals, Inc.

IONS Prijsgrafiek

RNA omvat naast boodschapper-RNA (mRNA) verschillende andere categorieën. MicroRNA (miRNA) en natuurlijke antisense-RNA’s kunnen genexpressie reguleren.

Niet-coderende RNA’s worden niet vertaald in eiwitten; zeggen dat zij geen genen coderen is onjuist. Antisense-oligonucleotiden (ASO’s) zijn synthetische moleculen die een bepaald RNA binden en de stabiliteit of splicing ervan beïnvloeden. Ze zijn niet hetzelfde als natuurlijke antisense-RNA’s en veranderen niet noodzakelijk het DNA.

Ionis Pharmaceuticals (IONS ) (IONS) ontwikkelde ASO-therapieën. Het historische overzicht vermeldde 4 commercieel beschikbare geneesmiddelen en negen programma’s in fase 3. De onderstaande categorieën betroffen de gehele toenmalige pijplijn, niet alleen die negen:

• 12 neurologische therapieën.
• 8 cardiovasculaire therapieën.
• 3 therapieën voor zeldzame ziekten.
• 8 programma’s voor andere aandoeningen, zoals hepatitis B en nierziekten.

Ionis, destijds Isis Pharmaceuticals, en Alnylam (ALNY) richtten in 2007 Regulus op (in 2023 op Nasdaq verhandeld als RGLS). De oorspronkelijke joint venture bundelde expertise en octrooien voor microRNA-therapieën; het was geen nieuwe samenwerking uit 2023. Novartis voltooide de overname van Regulus op 25 juni 2025, waarna de aandelen niet langer op Nasdaq werden verhandeld.

RNA-therapieën vormen een breed onderzoeksveld. RNA-interferentie (RNAi) is een mechanisme om genexpressie te onderdrukken, geen afzonderlijk soort RNA-molecuul. Resultaten en risico’s hangen af van het specifieke middel, de indicatie en de toediening aan de juiste cellen.

7. 10x Genomics, Inc.

TXG Prijsgrafiek

DNA-sequencing, RNA-analyse en eiwitdetectie zijn belangrijke instrumenten in de moderne biologie. Niet ieder laboratorium heeft echter volledige genoomsequencing nodig om te kunnen functioneren.

Ruimtelijke biologie voegt informatie toe over de plaats van moleculen in weefsels. 10x Genomics (TXG ) is een van de bedrijven die hiervoor instrumenten ontwikkelt. Het heeft dit onderzoeksveld niet als enige gecreëerd. NanoString was een historische concurrent; Bruker nam de bedrijfsmiddelen van die onderneming in mei 2024 over.

Ruimtelijke transcriptomica combineert genexpressiegegevens met informatie over hun plaats in weefsels. Methoden verschillen in resolutie, onderzochte moleculen en mogelijkheden voor reconstructie in twee of drie dimensies. Nature Methods koos ruimtelijke transcriptomica als “methode van het jaar 2020”, met publicatie in januari 2021.

Het oorspronkelijke artikel noemde een geschatte potentiële markt van 16 miljard dollar voor ruimtelijke biologie. Dit was een raming van de mogelijke markt, geen gerealiseerde omzet of gegarandeerde afzet.

10x Genomics combineerde R&D met overnames. De overname van Spatial Transcriptomics in december 2018 droeg bij aan de ontwikkeling van Visium. De genoemde investering van meer dan 1 miljard dollar in R&D was een historisch cumulatief bedrag, geen jaarlijkse uitgave.

De betreffende 10x-instrumenten waren bedoeld voor onderzoek en niet automatisch voor goedgekeurde diagnostiek. Klinische toepassing vraagt verdere validatie. De brede toepassing van PCR bewijst niet dat ieder ziekenhuis alle sequencingtechnologieën bezit of dat ruimtelijke biologie dezelfde ontwikkeling zal doormaken.

8. CRISPR Therapeutics AG

CRSP Prijsgrafiek

Met CRISPR kunnen specifieke genetische sequenties worden bewerkt. Dit biedt mogelijkheden voor behandeling van bepaalde aandoeningen, maar nauwkeurigheid, toediening en ongewenste veranderingen blijven belangrijke aandachtspunten. Het is geen algemene oplossing voor iedere genetische ziekte.

CRISPR Therapeutics werd mede opgericht door Emmanuelle Charpentier, medeontdekker van CRISPR–Cas9 en samen met Jennifer Doudna winnaar van de Nobelprijs voor Scheikunde 2020. Het bedrijf onderzoekt toepassingen van genbewerking in de geneeskunde.

CRISPR Therapeutics werkte met Vertex aan bloedziekten en benaderingen voor diabetes type 1. Deze gezamenlijke programma’s moeten worden onderscheiden van andere, zelfstandige celtherapieprogramma’s van Vertex.

Exa-cel voor sikkelcelziekte en transfusieafhankelijke bèta-thalassemie werd samen met Vertex ontwikkeld. De latere goedkeuringen van CASGEVY gelden voor specifieke indicaties en patiëntengroepen.

Het bedrijf onderzocht ook allogene CAR-T-cellen die vooraf uit donorcellen kunnen worden geproduceerd. Dat maakt ze niet geschikt voor alle kankerpatiënten. De bedrijfsupdate van 8 mei 2023 noemde vier CAR-T-programma’s in klinische studies — CTX110, CTX130, CTX112 en CTX131 — niet slechts twee.

CRISPR Therapeutics behoorde tot de ondernemingen die genbewerking naar klinische toepassing probeerden te brengen. Succes met één programma bewijst niet dat alle andere zullen slagen.

De samenwerking met Vertex bood middelen en ontwikkelingsexpertise. Het beleggingsperspectief hing af van klinische gegevens, goedkeuringen en commerciële toepassing, niet van gegarandeerde genezing van alle genetische aandoeningen en kankers.

9. Sangamo Therapeutics, Inc.

SGMOQ Prijsgrafiek

Sangamo ontwikkelde in 2023 gen- en celtherapieën. Een belangrijk programma was een hemofilie‑A‑gentherapie met Pfizer (PFE ), toen in fase 3. De aanvraag voor een vergunning voor een biologisch geneesmiddel (BLA) die het oorspronkelijke artikel voor 2024 voorzag, was een doelstelling, geen ingediende of goedgekeurde aanvraag. Pfizer kondigde in december 2024 aan niet tot indiening over te gaan; de samenwerking eindigde op 21 april 2025.

Andere historische programma’s gebruikten verschillende behandelvormen, niet uitsluitend stamcellen:

• Gentherapie voor Fabry‑ziekte (ST-920), een experimentele AAV-gentherapie in fase 1/2.
• Gemodificeerde regulatoire T-cellen om het risico op afstoting van een getransplanteerde nier te verminderen (TX200), in fase 1/2. Dit waren geen stamcellen en de behandeling had het afstotingsrisico niet aantoonbaar weggenomen.
• Een stamcel‑therapie voor sikkelcelziekte (BIVV003), in fase 1/2. In 2023 besloot Sangamo al geen verdere substantiële investeringen te doen buiten de afronding van de studie.

Sangamo onderzocht ook genregulering voor neurologische aandoeningen, waaronder prionziekten en Huntington. De relaties met Pfizer, Takeda, Biogen en Novartis betroffen verschillende programma’s. De samenwerkingen met Novartis en Biogen eindigden al in juni 2023 en mogen niet allemaal als doorlopend worden beschreven.

Sangamo gebruikte zinkvingereiwitten die specifieke DNA-sequenties herkennen. Gekoppeld aan nucleasen kunnen zij DNA bewerken; gekoppeld aan regulerende factoren kunnen zij genexpressie veranderen. Het is onjuist deze technologie als algemeen genoomwijd tegenover noodzakelijk beperkt werkende CRISPR-methoden te plaatsen.

Het potentieel hangt af van de gekozen doelen, aflevering aan cellen en klinische resultaten. Sangamo begon op 23 juni 2026 een Chapter 11-procedure. Het beleggingsperspectief uit 2023 beschrijft dus niet zijn huidige financiële toestand.

10. Evofem Biosciences, Inc.

(Opmerking: Evofem voerde in mei 2023 een omgekeerde aandelensplitsing van 1 op 125 uit, wat de vergelijkbaarheid van historische koersgrafieken beïnvloedt.)

Evofem verkocht Phexxi, een hormoonvrij vaginaal anticonceptiemiddel dat de FDA op 22 mei 2020 goedkeurde. Het werd ontwikkeld met betrokkenheid van onderzoekers van de University of Illinois Chicago. Het biedt een optie voor wie niet-hormonale anticonceptie wenst; de geschiktheid verschilt per gebruiker.

Het product bevat melkzuur, citroenzuur en kaliumbitartraat en beïnvloedt de vaginale pH. Het beschermt niet tegen chlamydia, gonorroe, HIV of andere seksueel overdraagbare infecties. De fase 3-studie EVOGUARD voor preventie van chlamydia en gonorroe haalde haar eindpunten niet, zoals in oktober 2022 werd gemeld.

Het oorspronkelijke artikel noemde voor februari 2023 een stijging van 15% in verkochte eenheden tegenover februari 2022. Dat was een historische vergelijking van één maand, geen actuele groeivoet of bewijs van winstgevendheid.

In 2023 streefde het management naar een kasstroomevenwicht en terugkeer naar een grote beurs. Dit waren doelen, geen reeds behaalde resultaten; het aandeel werd toen buiten de reguliere beurzen verhandeld.

Het historische overzicht vermeldde octrooibescherming tot ten minste 2033. De octrooiduur garandeert geen exclusiviteit voor iedere toepassing of inkomsten. De omschrijving als onderneming met één product was historisch; later werd SOLOSEC toegevoegd. Mogelijke uitbreiding omvatte aanvullende toepassingen en internationale licenties.

Vrouwengezondheid kent belangrijke onvervulde behoeften. Phexxi was goedgekeurd voor anticonceptie, niet voor elke mogelijke aanvullende toepassing. De genoemde waardering onder 2 miljoen dollar betrof het oorspronkelijke artikel uit 2023 en is geen actuele waardering of bewijs van onderwaardering.