Onderzoekers zoeken naar het ontsluiten van de geheimen van de menselijke levensduur

Mensen zoeken al eeuwen naar manieren om langer te leven. Onsterfelijkheid blijft buiten bereik, maar betere leefomstandigheden, preventie en gezondheidszorg hebben de gemiddelde levensverwachting op lange termijn verhoogd. Onderzoekers bestuderen zowel verdere levensverlenging als manieren om meer jaren in goede gezondheid door te brengen.

Wat prognoses laten zien

Verschillende studies onderzoeken hoe de levensverwachting zich kan ontwikkelen. Een prognose in het kader van de Global Burden of Disease Study 2021, gepubliceerd in 2024, voorspelde in het referentiescenario een stijging van de wereldwijde levensverwachting van 73,6 jaar in 2022 tot ongeveer 78,2 jaar in 2050. Dit zijn mondiale cijfers voor beide geslachten samen, geen cijfers voor Amerikaanse vrouwen.

De voorspelde toename was relatief groot in regio’s waar de levensverwachting nog laag is. Het gaat om modeluitkomsten met onzekerheidsmarges, die onder meer afhangen van veranderingen in risicofactoren en toegang tot zorg.

Hoe zullen mensen langer leven?

Onderzoekers bestuderen verschillende processen die gezondheid en veroudering beïnvloeden. Sommige bevindingen komen uit bevolkingsonderzoek, andere uit proeven met dieren of gekweekte cellen. Die soorten bewijs moeten worden onderscheiden voordat conclusies over menselijke levensverlenging mogelijk zijn.

Geneesmiddelen en verouderingsonderzoek

Het idee van een verjongingsmiddel is oud. Historische middelen waren soms schadelijk, bijvoorbeeld producten met kwikverbindingen. Moderne verouderingsstudies gebruiken gecontroleerde experimenten, maar ook nu moet een mogelijk voordeel worden afgewogen tegen risico’s.

Een studie in het tijdschrift Fly vergeleek mifepriston en rapamycine bij fruitvliegen. Het onderzoek betrof de levensduur en cellulaire processen van deze dieren; het bewees geen levensverlenging bij mensen.

Bron – Ourworldindata

De onderzoekers onderzochten onder meer mitofagie: het opruimen en recyclen van beschadigde mitochondriën. Een betere werking van dit proces kan de cellulaire gezondheid ondersteunen. Het gaat dus om het bevorderen van mitofagie, niet om het bestrijden ervan.

De middelen verlengden onder de onderzochte omstandigheden de levensduur van gepaarde vrouwelijke fruitvliegen. De combinatie gaf geen extra voordeel, wat op overlappende werkingsmechanismen kan wijzen. Het onderzoek vond plaats bij USC Dornsife en kreeg steun van het Amerikaanse National Institute on Aging.

Mifepriston en rapamycine worden al voor andere medische indicaties gebruikt. Dat maakt ze nog niet goedgekeurd of bewezen veilig en werkzaam als behandeling tegen menselijke veroudering. Daarvoor zouden afzonderlijke klinische onderzoeken nodig zijn.

Cardiorespiratoire fitheid en levensverwachting

Een goede cardiorespiratoire conditie hangt samen met een lager risico op vroegtijdig overlijden. Een verslag in het British Journal of Sports Medicine bundelde 199 unieke cohortstudies uit systematische reviews, met in totaal ruim 20,9 miljoen observaties. Dat zijn geen 199 onderzoeksgroepen in één nieuwe proef, en de observaties hoeven niet allemaal verschillende personen te vertegenwoordigen.

Een hogere fitheid hing samen met lagere sterfte en gunstiger uitkomsten bij meerdere aandoeningen. Fitheid beschrijft hoe goed hart, longen en spieren zuurstof opnemen en gebruiken. De gevonden verbanden betekenen niet dat bewegen iedere ziekte voorkomt of voor iedereen dezelfde levensverlenging oplevert.

Het darmmicrobioom en gezondheid

Een ander verslag bespreekt de rol van het darmmicrobioom: de gemeenschap van micro-organismen in de darmen. Deze draagt bij aan spijsvertering, stofwisseling en interacties met het immuunsysteem.

Onderzoek vindt verbanden tussen de samenstelling van het microbioom en verschillende chronische aandoeningen. Een gevarieerd, vezelrijk voedingspatroon kan de darmgezondheid ondersteunen. Dat bewijst niet dat een bepaalde probioticum- of prebioticumbehandeling de menselijke levensduur verlengt.

Wat we van beerdiertjes kunnen leren

Sommige dieren overleven omstandigheden die voor mensen fataal zouden zijn. Onderzoekers bestuderen hun beschermingsmechanismen, in de hoop daar toepassingen voor celbescherming en medische technologie uit af te leiden.

Beerdiertjes, ook tardigraden genoemd, zijn kleine ongewervelde dieren uit een eigen diergroep. Sommige soorten kunnen bij uitdroging hun stofwisseling sterk verlagen en later weer actief worden. Hun overleving hangt af van de soort en de omstandigheden; ze zijn niet onder alle extreme omstandigheden onbeperkt bestand.

Onderzoekers bestudeerden hoe het eiwit CAHS D kan bijdragen aan biostase, een sterk verlaagde stofwisselingsactiviteit. Een verslag beschreef hoe dit eiwit ook in gekweekte menselijke cellen beschermende effecten kon hebben bij osmotische stress. De cellen maakten een eiwit van beerdiertjes aan; het onderzoek toonde geen verjonging of levensverlenging van mensen aan.

Meer omstreden onderzoekslijnen

Andere voorstellen, zoals het gebruik van bloedbestanddelen van jonge donoren en ingrepen in genen, roepen vragen op over bewijs, veiligheid en ethiek. Een biologisch effect in een muis is niet automatisch een bruikbare behandeling voor mensen.

Bloedbestanddelen van jonge donoren

Bloedtransfusies zijn gevestigde behandelingen voor specifieke medische situaties. Vroege experimenten vonden in de zeventiende eeuw plaats; de ontdekking van bloedgroepen rond 1900 hielp de veiligheid verbeteren. Dat is iets anders dan transfusies gebruiken om veroudering te behandelen.

Dieronderzoek heeft onderzocht of jong bloed, plasma of gedeelde bloedsomloop leeftijdsgebonden processen bij oudere muizen kan beïnvloeden. Dit zijn verschillende experimentele methoden, die niet zonder meer gelijkstaan aan een gewone bloedtransfusie.

Sommige muisexperimenten rapporteerden veranderingen in bepaalde weefsels of functies. Daarmee is geen algemene verjonging bij mensen bewezen. De FDA heeft gewaarschuwd dat plasma van jonge donoren geen bewezen voordeel heeft tegen veroudering en wel risico’s kent.

Genbewerking

Technieken zoals CRISPR-Cas9 maken gerichte veranderingen in DNA mogelijk. Veroudering is echter een ingewikkeld proces met veel genen en omgevingsfactoren; er bestaat geen eenvoudige verzameling «oude genen» die kan worden vervangen. Onderzoekers bestuderen genetische routes die ziekten of verouderingsprocessen beïnvloeden.

Ingrepen die erfelijk kunnen worden doorgegeven zouden ook veranderingen bij toekomstige kinderen kunnen veroorzaken. Dat brengt extra veiligheids- en ethische vragen mee. Genbewerking is geen bewezen algemene methode om menselijke levensduur te verlengen, en toepassingen voor erfelijke menselijke eigenschappen zijn geen routinematig beschikbare behandeling.

Een bedrijf binnen het bredere onderzoeksveld

Biotechnologiebedrijven ontwikkelen hulpmiddelen en kandidaatbehandelingen die met genetische of cellulaire processen samenhangen. Dat maakt hen niet automatisch aanbieders van levensverlenging. Generation Bio is een voorbeeld uit dit bredere onderzoeksveld.

Generation Bio Inc.

Generation Bio is een biotechnologiebedrijf uit Cambridge, Massachusetts, opgericht in 2016. In de context van 2024 ontwikkelde het niet-virale technologie voor genetische geneesmiddelen, waaronder closed-ended DNA (ceDNA) en celgerichte lipidenanodeeltjes (ctLNP). ceDNA is niet hetzelfde als het algemene begrip cDNA; ctLNP is een aflevertechnologie.

De genoemde marktkapitalisatie van 156,84 miljoen dollar en omzet van 5,9 miljoen dollar zijn historische cijfers uit het artikel. Samenwerkingsomzet is geen bewijs dat een kandidaatgeneesmiddel commercieel is goedgekeurd. Onderzoeksresultaten, financiering, concurrentie en klinische risico’s bepalen mede de vooruitzichten.

Langer leven is niet hetzelfde als langer gezond blijven

De GBD-prognoses maken onderscheid tussen totale levensverwachting en gezonde levensverwachting. Als de eerste sneller stijgt, kunnen mensen gemiddeld meer jaren met beperkingen of ziekte doorbrengen. Niet-overdraagbare aandoeningen, waaronder hart- en vaatziekten, kanker, diabetes en chronische longziekten, blijven daarom belangrijk voor de toekomstige ziektelast.

Onderzoek naar een langer en gezonder leven

Van lichaamsbeweging tot onderzoek aan cellen en geneesmiddelen: er bestaan veel benaderingen. De kwaliteit en toepasselijkheid van het bewijs verschillen sterk. Betere onderzoeksinstrumenten helpen hypotheses te toetsen, maar maken levensverlenging niet vanzelf bewezen. Het doel is zowel langer als gezonder leven.

Lees meer over ontwikkelingen in gezondheidstechnologie hier.