Banken in het eurogebied scherpen kredietnormen voor bedrijven en consumentenkrediet aan

De Europese Centrale Bank meldde op 27 oktober 2026 dat banken in het eurogebied in het derde kwartaal van 2026 de kredietnormen voor leningen aan bedrijven en consumentenkrediet verder hebben aangescherpt, terwijl de vraag naar leningen in alle segmenten afnam, volgens de kredietverleningenenquête van banken in het eurogebied van oktober 2026.

Banken in het eurogebied meldden in het derde kwartaal van 2026 een verdere nettoverkrapping van de kredietnormen voor leningen aan of kredietlijnen voor bedrijven: bij 9% van de banken was sprake van een nettoverkrapping. In de enquête worden kredietnormen omschreven als de interne richtlijnen of criteria van banken voor de goedkeuring van leningen. De nettoverkrapping voor bedrijven was groter dan de verkrapping van 5% die banken in de vorige enquêteronde hadden verwacht. De kredietnormen voor leningen aan huishoudens voor de aankoop van een woning bleven onveranderd, met een nettoresultaat van 0%, hoewel banken een lichte nettoverkrapping hadden verwacht. De normen voor consumentenkrediet en andere leningen aan huishoudens werden verder aangescherpt, met een nettoresultaat van 14%. Dat was meer dan banken hadden verwacht en was vooral het gevolg van een lagere risicobereidheid en een sterkere risicoperceptie. De ECB meldde dat de sterkere risicoperceptie en de afgenomen risicobereidheid van banken de belangrijkste oorzaken van de strengere kredietnormen bleven. Sommige banken meldden dat de druk toenam door geopolitieke onzekerheid en ontwikkelingen op energiegebied.

De algemene voorwaarden van banken, oftewel de feitelijke voorwaarden die in leningsovereenkomsten worden afgesproken, werden voor alle leningsegmenten aangescherpt, voornamelijk door hogere rentetarieven. Banken meldden ook een netto toename van het aandeel afgewezen leningaanvragen voor alle groepen kredietnemers. Die netto toename was groter voor consumentenkrediet dan voor leningen aan bedrijven en woningleningen. Voor het vierde kwartaal van 2026 verwachten banken dat de kredietnormen voor bedrijven verder worden aangescherpt en dat ze voor zowel woningleningen als consumentenkrediet aanzienlijk strenger worden.

De vraag naar leningen daalt in alle segmenten

In het derde kwartaal van 2026 meldden banken in het eurogebied een nettoafname van de vraag naar leningen aan of kredietlijnen voor bedrijven, met een nettoresultaat van -6%. De daling stond tegenover de verwachting van banken in de vorige enquêteronde, toen zij een toename van 4% voorzagen, en volgde op een kleine nettotoename van 3% in het tweede kwartaal. De ECB meldde dat de vraag naar leningen vooral werd gedrukt door het algemene renteniveau. Ook de zwakkere vraag van kleine en middelgrote ondernemingen naar financiering voor vaste investeringen en de verschuiving naar alternatieve financieringsbronnen hadden een licht neerwaarts effect op de vraag. Sommige banken meldden dat onzekerheid over geopolitieke ontwikkelingen en de energiesituatie de vraag naar bedrijfsleningen bleef drukken. De vraag naar voorraden en werkkapitaal zorgde juist voor opwaartse druk.

Banken meldden een sterke nettoafname van de vraag naar woningleningen, met een nettoresultaat van -27%. Dat was een sterkere daling dan de -15% in het tweede kwartaal en viel lager uit dan de -12% die banken in de vorige enquêteronde hadden verwacht. Stijgende rentetarieven waren de belangrijkste oorzaak van de daling, gevolgd door een afnemend consumentenvertrouwen en verslechterende vooruitzichten voor de woningmarkt. De ECB stelde dat de invloed van de rentetarieven overeenkomt met een soepele doorwerking van wijzigingen in de beleidsrente naar de financieringsvoorwaarden. De daling van de vraag is aanzienlijk, maar blijft ruim onder de piek van de vorige cyclus van renteverhogingen.

De vraag naar consumentenkrediet en andere leningen aan huishoudens daalde licht, met een nettoresultaat van -2%. Dat stond tegenover de verwachting van banken in het tweede kwartaal dat de vraag onveranderd zou blijven op 0%. De ECB meldde dat ontwikkelingen in de rentetarieven en een lager consumentenvertrouwen de belangrijkste oorzaken van de daling waren, gevolgd door de gematigde uitgaven aan duurzame goederen. Voor het vierde kwartaal van 2026 verwachten banken een sterkere daling van de vraag naar woningleningen (-36%) en consumentenkrediet (-14%). De vraag naar leningen aan bedrijven zal volgens hen ongeveer gelijk blijven (-1%).

Financieringsvoorwaarden, AI-leningen en digitale activa

In een specifieke vraag over nieuwe leningen ter financiering van de invoering of ontwikkeling van kunstmatige intelligentie door bedrijven gaven banken aan dat zij hun kredietpraktijken nog aanpassen aan het toenemende gebruik van deze technologieën. De meeste banken meldden dat zij nog geen specifieke kwantitatieve criteria hadden ingevoerd om AI-gerelateerde leningen binnen hun kredietnormen te beoordelen. Een klein aantal gaf aan dat de invoering van AI en de bijbehorende risico’s steeds vaker meewegen in kwalitatieve beoordelingen van kredietnemers, waarbij IT-bedrijven het strengst worden beoordeeld. Verschillende banken gaven aan dat zij verwachten dat de vraag naar leningen voor de financiering van digitale infrastructuur, met name datacenters, geleidelijk maar aanhoudend zal toenemen. Banken meldden ook dat hun huidige en verwachte AI-gerelateerde leningen vaker gericht zijn op aanbieders van infrastructuur dan op softwareontwikkelaars of bedrijven die AI invoeren. Naar verwachting zal deze focus de komende maanden sterker worden.

De toegang van banken in het eurogebied tot retailfinanciering, schuldbewijzen en geldmarkten verslechterde in het derde kwartaal van 2026 verder, terwijl de toegang tot securitisatie grotendeels onveranderd bleef. De ECB meldde dat de verslechtering van de toegang tot retailfinanciering, hoewel die nog altijd gematigd was, de grootste was sinds het begin van de reeks in 2011 en iets groter dan de vorige piek in het derde kwartaal van 2023. Zowel de kortlopende als de langlopende retailfinanciering droeg hieraan bij. Banken verwachten dat de toegang tot financiering uit alle bronnen de komende drie maanden verder zal verslechteren.

Banken meldden dat de verkleining van de portefeuille activa voor monetairbeleidsdoeleinden van de ECB de voorwaarden voor marktfinanciering en hun liquiditeitspositie de afgelopen 12 maanden licht negatief had beïnvloed, terwijl hun bezit aan staatsobligaties uit het eurogebied verder was toegenomen. De invloed op de winstgevendheid van banken was licht positief: de hogere netto rentebaten werden gedeeltelijk tenietgedaan door kleine kapitaalverliezen. Banken verwachten dat deze effecten de komende 12 maanden aanhouden. Ook meldden zij dat de kredietvoorwaarden in alle leningcategorieën door deze ontwikkeling werden aangescherpt; volgens hen zal dit effect de komende 12 maanden sterker worden.

Banken in het eurogebied meldden dat de percentages niet-renderende leningen en andere indicatoren voor de kredietkwaliteit in het derde kwartaal van 2026 per saldo tot een aanscherping leidden van de kredietvoorwaarden voor leningen aan bedrijven, woninghypotheken en consumptief krediet. Dit kwam vooral door een hogere risicoperceptie. Voor het vierde kwartaal van 2026 verwachten banken dat de kredietkwaliteit de kredietvoorwaarden voor leningen aan bedrijven en consumptief krediet verder zal aanscherpen.

In antwoord op een nieuwe vraag over de invloed van digitale activa meldden banken in het eurogebied dat digitale activa de afgelopen 12 maanden een licht positieve bijdrage leverden aan hun bedrijfsstrategie. De invloed op de bredere financiële situatie over dezelfde periode beoordeelden zij als neutraal. Voor de komende 12 maanden verwachten banken dat digitale activa een steeds positievere invloed zullen hebben op hun bedrijfsstrategie en een negatieve invloed op hun activiteiten op het gebied van retailfinanciering. Digitale activa hadden de afgelopen 12 maanden een neutrale invloed op de kredietvoorwaarden. Naar verwachting zullen zij de kredietvoorwaarden voor woninghypotheken de komende 12 maanden versoepelen.

De enquête naar de bancaire kredietverlening is door het Eurosysteem ontwikkeld om meer inzicht te krijgen in het kredietverleningsgedrag van banken in het eurogebied. De resultaten van de enquête van oktober 2026 hebben betrekking op de veranderingen die in het derde kwartaal van 2026 zijn waargenomen en de veranderingen die voor het vierde kwartaal van 2026 worden verwacht, tenzij anders vermeld. De enquête van oktober 2026 werd afgenomen tussen 21 september en 6 oktober 2026. Er werden 159 banken ondervraagd en de respons bedroeg 100%. Volgens de toelichting bij de enquête zijn netto percentages het verschil tussen enerzijds het totaalpercentage banken dat een aanscherping of een toename van de vraag meldde en anderzijds het totaalpercentage banken dat een versoepeling of een afname meldde.