mRNA en kankertherapieën: onderzoek en beursgenoteerde ontwikkelaars in 2023

De mRNA-revolutie

De COVID-19-pandemie maakte de term mRNA bij een breed publiek bekend. De technologie bouwt voort op decennia onderzoek, waaronder onderzoek naar het afleveren van mRNA in cellen vanaf de jaren zeventig. Het molecuul zelf werd al begin jaren zestig ontdekt. Boodschapper-RNA brengt informatie uit DNA over voor de productie van eiwitten in cellen.

Door de vaccins werd mRNA sterk geassocieerd met immuniteit en vaccinatie. Het overzicht uit februari 2023 bespreekt ook andere toepassingen die toen nog werden onderzocht.

Een belangrijk doel is om mRNA betrouwbaar en op grote schaal te produceren en op de juiste plaats in het lichaam af te leveren. De volgorde kan worden aangepast om cellen tijdelijk een bepaald eiwit te laten maken. Dat verandert op zichzelf niet het DNA en is geen even eenvoudige handeling als het wijzigen van computercode.

Kankertherapieën als mogelijke toepassing van mRNA

Kanker is een belangrijke doodsoorzaak en omvat veel verschillende ziekten. Tumoren verschillen tussen patiënten en kunnen ook binnen één patiënt heterogeen zijn. Daarom wordt onderzocht hoe behandelingen op kenmerken van een tumor kunnen worden afgestemd.

mRNA, gentherapie en genbewerking zijn enkele benaderingen voor aangepaste behandelingen. Ze zijn niet de enige mogelijkheden voor gepersonaliseerde kankerzorg. Bij therapeutische mRNA-vaccins wordt onder meer onderzocht of het immuunsysteem tumorantigenen beter kan herkennen.

Bron: Nature (2021)

Beursgenoteerde bedrijven die mRNA-kankertherapieën onderzoeken

BNTX Prijsgrafiek

Een van de bedrijven die mRNA-kankertherapieën ontwikkelen is BioNTech (BNTX ), dat samen met Pfizer een mRNA-vaccin tegen COVID-19 ontwikkelde en op de markt bracht. BioNTech onderzocht meerdere kandidaatbehandelingen tegen kanker. De portefeuille omvatte verschillende tumortypen en klinische fasen, met eigen programma’s en samenwerkingen zoals Sanofi (SNW.DE ) (SNY ) en Genentech. De totale oncologieportefeuille bestond niet uitsluitend uit mRNA-behandelingen. Aantallen uit oudere pijplijnoverzichten waren geen actuele telling van alle programma’s in 2023.

MRNA Prijsgrafiek

Moderna onderzocht eveneens mRNA-oncologiebehandelingen. Die waren begin 2023 niet allemaal meer in fase I: Moderna en Merck hadden op 13 december 2022 al eerste fase-IIb-resultaten gemeld voor mRNA-4157/V940 met pembrolizumab bij patiënten met hoogrisicomelanoom. Het middel was toen nog experimenteel.

CureVac onderzocht CV8102, een immuunstimulerend niet-coderend RNA dat geen eiwit codeert zoals mRNA. Het bevond zich toen al in een fase-I-studie, waarvan de onderneming in november 2022 voorlopige gegevens presenteerde, niet uitsluitend in preklinische ontwikkeling.

Andere onderzochte toepassingen

Dit artikel richt zich op mogelijke kankertherapieën vanwege de omvang van de medische behoefte. Dat is een redactionele keuze, geen bewijs dat deze toepassingen medisch of financieel het meest kansrijk zijn. Andere onderzochte toepassingen verdienen eveneens aandacht.

 Andere vaccins

Na de inzet van mRNA-vaccins tegen COVID-19 werd de technologie ook onderzocht voor andere infectieziekten. Succes tegen één ziekte garandeert geen werkzaam vaccin tegen iedere ziekteverwekker. Zo onderzocht Moderna mRNA-vaccins tegen griep en andere infecties. In het overzicht van begin 2023 werden ook kandidaten genoemd tegen RSV, zika, HIV, Epstein‑Barr‑virus of cytomegalovirus. mRNA werd eveneens onderzocht voor malaria. De genoemde programma’s waren geen reeds goedgekeurde vaccins en bevonden zich in verschillende onderzoeksfasen.

BioNTech (BNTX) onderzocht ook vaccinprogramma’s tegen onder meer gordelroos, tuberculose, malaria en herpes simplex. De vermelding van een onderzoeksdoel bewijst geen klinische werkzaamheid of markttoelating.

CureVac (CVAC) had onderzoeksprogramma’s voor onder meer lassakoorts, gele koorts, RSV, hondsdolheid, malaria en rotavirus. Lassakoorts en gele koorts zijn twee verschillende ziekten. De oude onderzoeksopsomming betekende niet dat alle programma’s in februari 2023 even ver gevorderd of nog ongewijzigd actief waren.

Zeldzame ziekten

mRNA werd ook onderzocht om ontbrekende of defecte eiwitfuncties bij zeldzame ziekten te ondersteunen. Dit verschilt van directe genbewerking en moest per kandidaat op veiligheid en effectiviteit worden getest.

Moderna onderzocht behandelingen voor verschillende erfelijke ziekten, waaronder cystische fibrose en fenylketonurie in de oorspronkelijke onderzoeksportefeuille. Een genoemd onderzoeksprogramma was geen beschikbare genezing; de ontwikkeling en klinische fase verschilden per kandidaat.

RNA‑diagnostiek

RNA-expressie kan verschillen tussen tumorweefsel en gezond weefsel. Zo onderzochten wetenschappers verschillen in coderende en niet-coderende RNA’s bij galwegkanker. Zulke weefselonderzoeken konden kandidaatbiomarkers opleveren. Ze bewezen niet op zichzelf dat een eenvoudige bloedtest kanker betrouwbaar vroeg kon opsporen.

Analyse van tumormateriaal in lichaamsvloeistoffen wordt vaak aangeduid als een vloeibare biopsie. Daarbij kan onder meer sequencing van de volgende generatie worden gebruikt. Een bedrijf dat actief was op dit terrein was Illumina (ILMN) via zijn toenmalige dochteronderneming GRAIL (we bespraken Illumina in detail in dit artikel waarin we het vergelijken met concurrent PacBio). Vroege detectie kan medisch belangrijk zijn, maar een biomarker of nieuwe test bewijst niet automatisch een verbetering van overleving. Daarvoor is afzonderlijk klinisch bewijs nodig.

Onderzoek naar hart- en vaatziekten

Onderzoekers van Penn Medicine onderzochten toepassingen van mRNA voor onder meer eiwitproductie en aflevering van gereedschap voor genbewerking. Bij onderzoek naar cholesterolverlaging wordt de DNA-verandering uitgevoerd door het gecodeerde CRISPR-systeem, niet door gewoon mRNA zelf. Een ander onderzoek uit 2022 maakte tijdelijk CAR-T-cellen met mRNA om hartfibrose bij muizen te verminderen. Dat was geen bewezen genezing van hartfalen bij mensen.

Overzicht

Voor historische achtergrond over de ontwikkeling van de mRNA-markt kun je dit Nature-artikel uit 2021 lezen: Evolution of the market for mRNA technology.

Conclusie

BioNTech, Moderna en CureVac waren bedrijven met ervaring in mRNA-ontwikkeling. De oorspronkelijke beursvergelijking beschreef hun lagere waarderingen ten opzichte van pieken in 2021. Dat was een momentopname uit 2023, geen actuele koersvergelijking of bewijs van onderwaardering.

Bij mRNA-kankeronderzoek had BioNTech een brede portefeuille. Alleen het aantal kandidaten vergelijken met Moderna en CureVac zegt echter onvoldoende over de kans op klinisch succes, de ontwikkelingsfase of de waarde voor beleggers.

Moderna en BioNTech onderzochten verschillende niet-COVID-vaccins. Hun posities waren niet zonder meer gelijk: indicaties en ontwikkelingsfasen verschilden. Ook Moderna had programma’s voor zeldzame erfelijke ziekten; dit gaf geen garantie op een voorsprong of een goedgekeurde behandeling.

CureVac was in de oorspronkelijke beursvergelijking kleiner. Het artikel vermeldde een ongeveer vijftien- tot dertigmaal lagere waardering dan de twee grotere ondernemingen. Dit sloeg op toenmalige bedrijfswaarderingen, niet op een voorspeld koersrendement of een actuele verhouding.

Een lagere waardering alleen maakt een bedrijf niet aantrekkelijker. Beleggers zouden ook kasmiddelen, financieringsbehoefte, klinische gegevens, concurrentie en de kans op mislukking moeten beoordelen.

Moderna onderzocht zowel zeldzame ziekten als nieuwe vaccins. Kleine patiëntengroepen en mogelijke prijzen per behandeling maken toekomstige winst of omzet niet voorspelbaar; die hing af van onderzoeksresultaten, goedkeuring en marktintroductie.

Experimentele mRNA-kankerbehandelingen hadden ontwikkelingsrisico’s. Een algemene rangorde tegenover alle gentherapieën voor erfelijke ziekten was niet onderbouwd: risico en bewijs verschillen per product. Positieve resultaten konden kansen bieden voor BioNTech , maar waren geen garantie op goedkeuring of een hoger aandelenrendement dan bij concurrenten.