Northern Lights: Europa’s eerste grensoverschrijdende CO₂-hub

As CO₂-concentraties in de atmosfeer toenemen door het verbruik van fossiele brandstoffen, kan het effect op het klimaat van de planeet onomkeerbaar worden, zelfs als er morgen geen olie, kolen of gas meer wordt verbruikt. En natuurlijk staan we nog ver van die situatie, aangezien fossiele brandstoffen de wereld nog steeds het grootste deel van haar primaire energie leveren, zelfs met de snel stijgende productie van hernieuwbare energie en een voortdurende heropleving van de nucleaire industrie.

“Om wereldwijd netto‑nul te bereiken, moeten we tegen 2050 tot 10 miljard ton CO₂ per jaar verwijderen.”
Intergovernmental Panel on Climate Change

Daarom worden koolstofafvangprojecten steeds belangrijker. We hebben al een paar grote projecten behandeld, zoals de Mammoth Facility in IJsland (36.000 ton CO₂ per jaar) of STRATOS in Texas (500.000 ton CO₂ per jaar).

Deze faciliteiten vormen een goed begin, maar ze zijn alleen niet voldoende. Ten eerste zijn ze vaak afhankelijk van de niet‑zo‑vloeibare of stabiele markten voor koolstofkredieten. En ze neigen er ook naar alleen ten voordele van één bedrijf te opereren.

Een nog groter project is nu actief, het Northern Lights Project. Wanneer het volledig is opgeschaald, zal het tot 5.000.000 ton CO₂ per jaar opslaan en zal het ‘s werelds eerste grensoverschrijdende CO₂-transport- en opslagfaciliteit zijn.

Deze hub is ontstaan uit de samenwerking tussen grote Europese oliebedrijven en zal aanzienlijk bijdragen aan het verminderen van de netto‑CO₂‑emissies van de regio.

Geschiedenis van het Northern Light Project

Het Northern Light Project is het eindpunt van een nog groter koolstofafvangproject, Longship. Het plan is om de koolstofemissies van fabrieken en energiecentrales af te vangen, deze in schepen te laden en de lading naar Øygarden in Noorwegen te vervoeren. Daar wordt de CO₂ verwerkt en via een onderzeese pijp in permanente ondergrondse opslag geïnjecteerd.

Het volledige project wordt beheerd door Gassnova, de Noorse staatsonderneming voor koolstofafvang en -opslag, opgericht door het land in 2005.

Bron: Gassnova

Het project onderging in 2016 de eerste haalbaarheidsstudies. In 2017 volgde de samenwerking van alle drie de huidige oliebedrijven die bij het project betrokken zijn: Equinor (EQNR), Shell (SHEL ), en TotalEnergies (TTE ) (TTE).

Het project kreeg in 2019 zijn eerste exploratielicentie voor CO₂-opslag, en in 2020 werd de definitieve investeringsbeslissing genomen om de Eos-well te boren.

De Northern Lights Joint Venture (JV) werd formeel opgericht in 2021, en in augustus 2022 tekende het project zijn eerste commerciële overeenkomst voor grensoverschrijdend CO₂-transport en -opslag met Yara International (YAR.OL), een groot kunstmestbedrijf.

De bouw van het project werd voltooid in 2024, met de eerste CO₂-injectie in augustus 2025. In maart 2026 bereikte het project een nieuwe mijlpaal door zijn eerste CO₂, afgevangen uit afvalwaterbronnen, te injecteren, afkomstig van de Veas afvalwaterzuiveringsinstallatie in Slemmestad nabij Oslo.

De initiële capaciteit is al volledig geboekt omdat andere bedrijven zoals Heidelberg Materials (HEI.DE ) (HEI.DE), een cementproducent, zich ook hebben aangesloten.

De capaciteit van het project zal worden uitgebreid van de huidige 1,5 miljoen ton CO₂ naar 5 miljoen ton tegen 2028.

Concept van het Northern Light Project

Een CO₂-transportnetwerk bouwen

Het idee achter het Northern Light-project is eerst te focussen op het beperken van verdere koolstofemissies, vooral voor sectoren die bijzonder moeilijk te decarboniseren zijn, zoals de kunstmest- en cementproductie.

De koolstof wordt direct op deze industriële locaties afgevangen, bijvoorbeeld in het geval van de cementfabriek van Heidelberg Materials.

Als onderdeel van Longship werd de faciliteit van Heidelberg Materials in Brevik de eerste cementfabriek ter wereld die is uitgerust met CO₂-afvang. Een 103 meter hoge absorptietoren gevuld met een chemische stof genaamd amine die CO₂ bindt, waarna deze als gas wordt gescheiden. Vervolgens wordt het vloeibaar gemaakt en naar opslagtanks aan de kade gepompt, klaar voor transport.

Bron: Northern Lights

Northern Light kan ook helpen bij het realiseren van netto‑afvang van CO₂ terwijl energie wordt gebruikt. Bijvoorbeeld, het project zal jaarlijks 280.000 ton CO₂ sequestreren uit het op houtpellets gestookte Asnæs-energiecentrale in Kalundborg, waardoor de tijdelijke koolstofafvang van bomen (die slechts duurt tot ze verbrand worden) wordt omgezet in een permanente koolstofverwijderingsmethode.

Transport wordt gegarandeerd door 130 meter lange schepen (425 voet) ontworpen door Shell‑ingenieurs, elk in staat om 7.500 kubieke meter CO₂ in één reis te vervoeren, wat genoeg is om drie Olympische zwembaden te vullen.

Bron: Shell

De schepen zijn ontworpen om zo energie‑efficiënt mogelijk te zijn en zo weinig mogelijk emissies te produceren. Ze draaien voornamelijk op vloeibaar aardgas (LNG) en gebruiken een door wind ondersteunde rotorzeil, gemotoriseerde draaiende cilinders die windenergie benutten om het schip voort te stuwen.

Bovendien maakt een lucht‑smeersysteem de schepen efficiënter door luchtbellen langs de romp vrij te geven, waardoor de wrijving met het water wordt verminderd. Dit verlaagt de koolstofintensiteit van de schepen met ongeveer 34 % vergeleken met conventionele schepen.

Vier extra schepen zullen worden toegevoegd aan de CO₂-transportvloot, elk met een laadvermogen van 12.000 m³, en zullen worden geleverd in de periode van de tweede helft van 2028 tot de eerste helft van 2029.

“Samen zijn we pioniers in het bouwen van de eerste toegewijde CO₂-scheepvaartvloot. Deze ervaring zal Northern Lights, onze klanten en de CCS‑industrie de komende jaren ten goede komen.”
Tim Heijn, Managing Director in Northern Lights.

De vloeibare CO₂ wordt van de schepen overgebracht naar een tiental tanks aan de kust van Øygarden. De CO₂ wordt vervolgens gepompt in een onderzeese pijpleiding van 110 kilometer (68 mijl) die door een fjord naar de Noordzee loopt.

Bron: Gassnova

Uitbreiden naar 5 Mt CO₂-capaciteit

Fase 1 van de operatie zal jaarlijks 1,5 miljoen ton CO₂ sequestreren. Maar het onderzeese reservoir zou in de toekomst veel meer kunnen verwerken, aangezien de beperkende factor de dokcapaciteit van de schepen en de opslagcapaciteit aan wal is.

Om de capaciteit te vergroten, wordt fase 2 van het project momenteel gebouwd. Het zal negen nieuwe opslagtanks aan wal, nieuwe pompen, een nieuwe aanlegsteiger, twee nieuwe offshore injectiewells en een uitgebreid onderzees pijpleidingsysteem toevoegen.

Bron: Northern Lights

Samen met de extra vier schepen zou dit Northern Lights tot een van ‘s werelds grootste koolstofafvangfaciliteiten maken, alleen kleiner dan de ExxonMobil (XOM ) Chute Creek en Petrobras Santos Basin.

Maar aangezien deze twee faciliteiten koolstof direct afvangen van natuurlijke verwerkingsinstallaties, kan worden betoogd dat Northern Light de grootste “echte” koolstofafvangfaciliteit is, die emissies in andere sectoren vermijdt en geen “stimulering” van fossiele brandstofproductie inhoudt.

Duurzame koolstofafvang

De locatie die is gekozen om de koolstof op te slaan ligt ver voor de kust van Noorwegen, een 2,6 km diep zoutwateraquifer. Dit is het resultaat van een langdurige inspanning van Gassnova om het juiste type geologische omstandigheden te identificeren die ideaal zijn voor CO₂-opslag.

3D-seismische gegevens werden al in 2008 verzameld, en een volledig rapport (“One North Sea”) over het potentieel van de regio werd in 2010 gepubliceerd. De definitieve keuze van het beste reservoir werd gemaakt tussen 2014 en 2020.

Het gekozen aquifer heeft twee primaire opslagunits (zandreservoirs) en een bovenliggende afdichtingslaag (caprock) die de CO₂-bevattelijkheid garandeert.

De zandreservoirs hebben poriënruimte tussen een rotsstructuur, en deze poreuze ruimte is momenteel gevuld met pekel (zout water). De CO₂ zal de pekel verdringen en in de poreuze ruimte gevangen blijven, waar een klein deel zal mineraliseren, een deel zal oplossen in de pekel, en het grootste deel permanent structureel zal worden opgesloten.

De locatie heeft de potentie om naar schatting minstens 100 miljoen ton op te slaan, of meer dan 20 jaar bij de huidige capaciteit.

Het gebied bevat ook andere potentiële CO₂-opslaglocaties, zodat de bestaande infrastructuur minimaal tientallen jaren bruikbaar zal blijven, met name de Smeaheia (capaciteit van 20 miljoen ton) en de Troll-velden, die, zodra de natuurlijke productie is beëindigd, tot 3 tot 5 miljard ton CO₂ kunnen opslaan.

In totaal zouden de zandsteenlagen onder alleen de Noordzee tot 100 miljard ton CO₂ kunnen bevatten, en tot 40 miljoen ton injecties per jaar kunnen faciliteren.

Bron: Gassnova

Deel van het grotere geheel

Northern Lights is slechts één onderdeel van de inspanningen van Noorwegen en Europa om de koolstofafvangcapaciteit te vergroten.

Bijvoorbeeld, naburige Noordzee-projecten nemen toe, hoewel veel nog niet klaar zullen zijn voor enkele jaren in de toekomst, met name:

• The Greensand Future in Denemarken, een ander offshore koolstofopslagproject met een capaciteit van 400.000 ton CO₂ per jaar.
• Porthos in Nederland met een capaciteit van 2,5 miljoen ton CO₂ per jaar.
• HyNet North West in het VK met een capaciteit van 4,5 miljoen ton CO₂ per jaar.

En andere regio’s van Europa gaan ook carbon opslaan, bijvoorbeeld Roemenië’s CARBON HUB CPT01 met een capaciteit van 2 miljoen ton CO₂ per jaar.

In totaal zou dit kunnen leiden tot tot 126 miljoen ton CO₂ die jaarlijks tegen 2030 in heel Europa wordt afgevangen, waarbij Noorwegen en het VK de twee belangrijkste bijdragers zijn, die alleen al meer koolstof afvangen tegen 2030 dan de hele EU samen, en Nederland en Denemarken de grootste bijdragers binnen de EU zijn.

Bron: IOGP Europe

Dit is een belangrijke vooruitgang richting netto‑neutraliteit en mag niet te snel worden afgedaan als onvoldoende.

Echter, de koolstofemissies van Europa in 2025 waren zo hoog als 4,6 miljard ton. Dus zelfs de enorme 126 miljoen ton per jaar, gericht op 2030, vormen nog steeds net onder 3 % van de totale emissies in 2025 voor de regio.

Aangezien Europa slechts verantwoordelijk is voor <10 % van de wereldwijde emissies (maar meer van de cumulatieve historische emissies), zal nog een veel grotere schaal van koolstofafvanginspanningen waarschijnlijk nodig zijn na 2030 en in de jaren 2040 en 2050 om de wereldwijde concentratie van CO₂ te beperken.

Investeren in Northern Light

Shell

Shell is een van de “Big Oil”-bedrijven die het meest proactief zijn geweest in het omarmen van lagere koolstofemissies, en uiteindelijk een post‑fossiele brandstoftoekomst en de energietransitie. Het doel is de transitie te beheren naar een netto‑nul energiebedrijf tegen 2050.

Een belangrijk element van deze strategie is een grotere focus op LNG en pijpgas, aangezien aardgas gemakkelijker te koppelen is aan koolstofafvang en in elk geval lagere CO₂‑niveaus uitstoot. Dit was ook een logische stap voor het bedrijf dat 60 jaar geleden de eerste commerciële LNG‑lading van Algerije naar het VK verscheepte.

Biobrandstoffen en elektriciteitsverkopen zullen naar verwachting ook een groeiend deel van de inkomsten van Shell uitmaken.

Bron: Shell