Megaprojecten
Noordelijke Licht: Europa’s Eerste Grensoverschrijdende CO₂-Hub
Als de CO₂-concentraties in de atmosfeer door het verbranden van fossiele brandstoffen toenemen, kan het effect op het klimaat van de planeet onomkeerbaar worden, zelfs als er morgen geen olie, kool of gas meer wordt verbrand. En natuurlijk zijn we ver verwijderd van dat punt, met fossiele brandstoffen die nog steeds de meeste primaire energie voor de wereld leveren, zelfs met snel groeiende hernieuwbare energieproductie en een lopende wedergeboorte van de nucleaire industrie.
“Om wereldwijd netto-nul te bereiken, moeten we tot 10 miljard ton CO₂ per jaar tegen 2050 verwijderen.”
Intergovernmental Panel on Climate Change
Dit is waarom koolstofopnameprojecten zo belangrijk worden. We hebben al een paar grote projecten behandeld, zoals de MammothFaciliteit in IJsland (36.000 ton CO₂ per jaar) of STRATOS in Texas (500.000 ton CO₂ per jaar).
Deze faciliteiten zijn een goed begin, maar ze zijn alleen niet genoeg. Ten eerste zijn ze vaak afhankelijk van niet zo vloeibare of stabiele markten voor koolstofcredits. En ze hebben de neiging om alleen voor het voordeel van één bedrijf te werken.
Een nog groter project is nu actief, het Noordelijke Licht Project. Wanneer het volledig operationeel is, zal het tot 5.000.000 ton CO₂ per jaar opslaan en zal het ‘s werelds eerste grensoverschrijdende CO₂-transport- en opslagfaciliteit zijn.
Deze hub is gecreëerd door de samenwerking tussen grote Europese oliebedrijven en zal een grote bijdrage leveren aan het verminderen van de netto CO₂-emissies van de regio.
Geschiedenis van het Noordelijke Licht Project
Het Noordelijke Licht Project is het eindpunt van een nog groter koolstofopnameproject, Longship. Het plan is om de opname van koolstofemissies bij fabrieken en elektriciteitscentrales te organiseren, deze lading in schepen te laden en deze lading naar Øygarden in Noorwegen te brengen. Daar wordt het CO₂ verwerkt en via een onderzeese pijpleiding in permanente ondergrondse opslag geïnjecteerd.
Het hele project wordt beheerd door Gassnova, het Noorse staatsbedrijf voor koolstofopname en -opslag, opgericht door het land in 2005.
Bron: Gassnova
Het project zag zijn eerste haalbaarheidsstudies in 2016. Dit werd gevolgd in 2017 door de samenwerking van alle drie de huidige oliebedrijven die bij het project zijn betrokken: Equinor (EQNR), Shell (SHEL ), en TotalEnergies (TTE).
Het project kreeg zijn eerste verkenningvergunning voor CO₂-opslag in 2019, en de definitieve investeringsbeslissing werd in 2020 genomen om de Eos-put te boren.
De Noordelijke Licht Joint Venture (JV) werd formeel opgericht in 2021, en het project ondertekende in augustus 2022 zijn eerste commerciële overeenkomst voor grensoverschrijdend CO₂-transport en -opslag met Yara International (YAR.OL), een grote fabrikant van kunstmest.
De bouw van het project werd voltooid in 2024, met de eerste CO₂-injectie in augustus 2025. In maart 2026 bereikte het project een nieuwe mijlpaal door de injectie van de eerste CO₂ die uit afvalwaterbronnen werd opgevangen, van de Veas-afvalwaterzuiveringsinstallatie in Slemmestad bij Oslo.
De initiële capaciteit is al volledig geboekt, omdat andere bedrijven zoals Heidelberg Materials (HEI.DE), een producent van cement, ook zijn toegetreden.
De capaciteit van het project zal worden uitgebreid van de huidige 1,5 miljoen ton CO₂ tot 5 miljoen ton tegen 2028.
Concept van het Noordelijke Licht Project
Opbouw van een CO₂-transportnetwerk
Het idee achter het Noordelijke Licht Project is om eerst te focussen op het beperken van verdere koolstofemissies, vooral voor industrieën die moeilijk te decarboniseren zijn, zoals de productie van kunstmest en cement.
De koolstof wordt rechtstreeks op deze industriële locaties opgevangen, bijvoorbeeld in het geval van Heidelberg Materials’ cementfabriek.
Als onderdeel van Longship werd Heidelberg Materials’ fabriek in Brevik de eerste cementfabriek ter wereld die was uitgerust met CO₂-opname. Een 103 meter hoge absorptietoren gevuld met een chemisch middel genaamd amine dat het CO₂ bindt, dat als gas wordt gescheiden. Vervolgens wordt het vloeibaar gemaakt en in opslagtanks op de kade gepompt, klaar voor transport.
Bron: Noordelijke Licht
Noordelijke Licht kan ook helpen bij het creëren van netto-opname van CO₂ bij het gebruik van energie. Bijvoorbeeld, het project zal 280.000 ton CO₂ per jaar opnemen van het houtchipgestookte Asnæs-krachtcentrale in Kalundborg, waardoor de tijdelijke koolstofopname van bomen (die duurt totdat ze worden verbrand) wordt omgezet in een permanent koolstofverwijderingsmiddel.
Het transport wordt verzorgd door 130 meter lange schepen (425 voet) ontworpen door Shell-ingenieurs, elk in staat om 7.500 kubieke meter CO₂ in één reis te vervoeren, of genoeg om drie olympische zwembaden te vullen.
Bron: Shell
De schepen zijn ontworpen om zo energie-efficiënt mogelijk te zijn en zo weinig mogelijk emissies te produceren. Ze worden voornamelijk aangedreven door vloeibaar aardgas (LNG) en gebruiken een windgeassisteerde rotorzeil, gemotoriseerde draaiende cilinders die windenergie gebruiken om het schip vooruit te helpen bewegen.
Bovendien maakt een luchtveringssysteem de schepen efficiënter door bubbels langs de rompen te vrijgeven, waardoor de wrijving met het water wordt vermindert. Dit vermindert de koolstofintensiteit van de vaartuigen met ongeveer 34% in vergelijking met conventionele schepen.
Nog vier schepen zullen worden toegevoegd aan de CO₂-transportvloot, elk met een cargo-capaciteit van 12.000 m³, die tussen de tweede helft van 2028 en de eerste helft van 2029 zullen worden geleverd.
“Samen zijn we pioniers in de bouw van de eerste speciale CO₂-scheepsvloot. Deze ervaring zal Northern Lights, onze klanten en de CCS-industrie in de komende jaren ten goede komen.”
Het vloeibare CO₂ wordt overgebracht van de schepen naar een dozijn tanks aan de oever van Øygarden. Het CO₂ wordt vervolgens via een 110 kilometer lange onderzeese pijpleiding door een fjord in de Noordzee gepompt.
Bron: Gassnova
Upgraden naar 5 Mt CO₂-capaciteit
Fase 1 van de operatie zal 1,5 miljoen ton CO₂ per jaar opnemen. Maar de onderzeese afzetting kan in de toekomst veel meer verwerken, aangezien de beperkende factor de capaciteit van de scheepsaanlegsteiger en de opslag aan land is.
Om de capaciteit te vergroten, wordt fase 2 van het project nu gebouwd. Dit zal negen nieuwe opslagtanks aan land toevoegen, nieuwe pompen, een nieuwe steiger, twee nieuwe offshore-injectieputten en een uitgebreid onderzees pijpleidingsysteem.
Bron: Noordelijke Licht
Samen met de vier extra schepen zal dit Noordelijke Licht een van ‘s werelds grootste koolstofopnamefaciliteiten maken, alleen kleiner dan de ExxonMobil Chute Creek en Petrobras Santos Basin.
Maar aangezien deze twee faciliteiten koolstof rechtstreeks uit natuurlijke verwerkingsfaciliteiten opnemen, kan worden betoogd dat Noordelijke Licht de grootste “echte” koolstofopnamefaciliteit is, die emissies in andere industrieën voorkomt en geen “aanmoediging” van fossiele brandstofproductie biedt.
Duurzame koolstofopname
De locatie die is gekozen om het koolstof op te slaan, ligt ver van de kust van Noorwegen, een 2,6 km diepe zoutwateraquifer. Dit was het resultaat van een langdurige inspanning van Gassnova om de juiste geologische omstandigheden te identificeren die ideaal zouden zijn voor CO₂-opslag.
3D-seismische gegevens werden al in 2008 verzameld, en een volledig rapport (“One North Sea“) over het potentieel van de regio werd in 2010 gepubliceerd. De definitieve keuze van het beste reservoir werd gemaakt in 2014-2020.
De gekozen aquifer heeft twee primaire opslageenheden (zandreservoirs) en een afdekkende laag (kapsteen) die de CO₂-bevattende laag verzekert.
De zandreservoirs hebben porieruimte tussen een rotsframework, en deze porieuze ruimte is momenteel gevuld met zout water (zout water). Het CO₂ zal het zout water verplaatsen en blijven vastzitten in de porieuze ruimte, waar een klein deel zal mineraliseren, een deel zal oplossen in het zout water, en de meeste permanent structureel worden opgeslagen.
De locatie heeft een potentieel om tot 100 miljoen ton op te slaan, of meer dan 20 jaar bij de huidige capaciteit.
Het gebied bevat ook andere potentiële CO₂-opslaglocaties, dus de bestaande infrastructuur zal voor decennia minstens bruikbaar zijn, met name de Smeaheia (20 miljoen ton capaciteit) en de Troll Fields, die, zodra de natuurlijke productie is beëindigd, tot 3 tot 5 miljard ton CO₂ kunnen opslaan.
In totaal kunnen de zandsteenlagen onder de Noordzee alleen al tot 100 miljard ton CO₂ opnemen en tot 40 miljoen ton injecties per jaar aan.
Bron: Gassnova
Deel van het grotere plaatje
Noordelijke Licht is slechts een onderdeel van Noorwegen en Europa’s inspanningen om de koolstofopnamecapaciteiten te vergroten.
Bijvoorbeeld, nabijgelegen Noordzee-projecten vermenigvuldigen, hoewel veel daarvan pas over enkele jaren klaar zullen zijn, met name:
- The Greensand Future in Denemarken, een ander offshore koolstofopslagproject met een jaarlijkse capaciteit van 400.000 ton CO₂.
- Porthos in Nederland met een jaarlijkse capaciteit van 2,5 miljoen ton CO₂.
- HyNet North West in het VK met een jaarlijkse capaciteit van 4,5 miljoen ton CO₂.
En andere regio’s van Europa zijn ook in beweging om koolstof op te slaan, bijvoorbeeld Roemenië’s CARBON HUB CPT01 met een capaciteit van 2 miljoen ton CO₂ per jaar.
In totaal kan dit leiden tot tot 126 miljoen ton CO₂ die jaarlijks in Europa worden opgevangen tegen 2030, met Noorwegen en het VK de twee belangrijkste bijdragers, die alleen al tegen 2030 meer koolstof zullen opvangen dan de hele EU samen, en Nederland en Denemarken de grootste bijdragers binnen de EU.
Bron: IOGP Europe
Dit is een belangrijke vooruitgang in de richting van netto-neutraliteit en moet niet te snel worden afgedaan als onvoldoende.
Toch waren de koolstofemissies in Europa in 2025 zo hoog als 4,6 miljard ton. Dus zelfs de enorme 126 miljoen ton per jaar, die tegen 2030 wordt nagestreefd, zijn nog steeds minder dan 3% van de totale emissies in 2025 voor de regio.
Aangezien Europa verantwoordelijk is voor <10% van de mondiale emissies (maar meer van de historische cumulatieve emissies), zullen waarschijnlijk nog veel grotere inspanningen om koolstof op te vangen nodig zijn na 2030 en in de jaren 2040 en 2050 om de mondiale concentratie van CO₂ te beperken.
Investeren in Noordelijke Licht
Shell
(SHEL )
Shell is een van de “Big Oil”-bedrijven die het meest proactief is geweest in het omarmen van lagere koolstofemissies en uiteindelijk een toekomst zonder fossiele brandstoffen en de energietransitie. Het doel is om de transitie naar een netto-nulenergiebedrijf tegen 2050 te beheren.
Een van de belangrijkste elementen van deze strategie is een grotere focus op LNG en pijpleidinggas, aangezien aardgas gemakkelijker te koppelen is aan koolstofopname en sowieso lagere niveaus van CO₂ uitstoot. Dit was ook een logische stap voor het bedrijf dat verantwoordelijk is voor het transporteren van de werelds eerste commerciële LNG-cargo van Algerije naar het VK 60 jaar geleden.
Biobrandstoffen en elektriciteitsverkoop zullen ook een groeiend deel van de omzet van Shell vormen.
Bron: Shell
Bron: Shell
Noordelijke Licht is een goed voorbeeld van hoe Shell zijn bestaande vaardigheden (geologie, boring, pijpleidingen, transport, vloeibaar maken van gassen) in een nieuw domein inzet, waarbij elke stap van het koolstofopnameproject de vaardigheden “recycleert” die het bedrijf decennialang heeft verbeterd in de olie- en gassector.
Een ander “nieuwe energiesector” waarin het bedrijf investeert, is zijn “Hernieuwbare Energie en Energie-oplossingen”-segment, dat waterstof en EV-laden omvat. Dit resulteert in een aanzienlijke verlaging van de kosten voor de energiegroep, met een gestarte $5B-$7B structurele kostenverlaging tussen 2022-2028.
Bron: Shell
Ondanks deze verschuiving van prioriteiten, weg van olie en later van gas, blijft Shell toegewijd aan rendementen voor zijn aandeelhouders en levert een 4% jaarlijks progressief dividendgroei. Een onderdeel van de strategie van het bedrijf om dit resultaat te bereiken, is een strakke financiële controle, met lagere schulden, aangedreven door verlaagde investeringen in het vinden en starten van nieuwe olie- en gasvelden.
Een ander element van Shell dat zich richt op “veilige” rendementen is een voorzichtige aanpak van geopolitieke risico’s voor zijn olie- en gasactiva, met zijn belangrijkste activa buiten grote conflictgebieden zoals de Perzische Golf, geconcentreerd rond de Amerikaanse Golf van Mexico, Nigeria, Maleisië en Argentinië.
Dus over het algemeen, voor zover traditionele energiemaatschappijen gaan, biedt Shell beleggers een conservatieve benadering die een langzame afbouw van fossiele brandstoffen voorziet, met eerst pijpleidinggas en LNG, dan hernieuwbare energie en EV’s
Laatste Shell (SHEL) Aandelen Nieuws en Ontwikkelingen
