Voedsel donaties hebben betere digitale infrastructuur nodig

Zowel toeleveringsketens als de infrastructuur voor donaties kampen met dezelfde problemen: een gebrekkige afstemming tussen vraag en aanbod, traceerbaarheid, verspilling en verantwoordingsplicht voor alle betrokken partijen.

Blockchaintechnologie heeft tot nu toe grote vooruitgang geboekt bij het bieden van oplossingen voor deze problemen in toeleveringsketens.

Lees bijvoorbeeld onze artikelen ‘5 blockchainleiders die transparantie in de toeleveringsketen bevorderen’, ‘Top 10 blockchainlogistieke dienstverleners die u moet kennen’ en ‘Blockchain-toeleveringsketens die textielduurzaamheid stimuleren’.

Dezelfde technologie kan worden toegepast op voedseldonaties en voedselproducenten en supermarkten sterker stimuleren om te helpen. Blockchains, maar ook gedistribueerde grootboektechnologieën (DLT’s) in bredere zin, kunnen op dit gebied nuttige oplossingen bieden.

“Ondanks het potentieel van voedseldonaties om voedselverspilling en voedselonzekerheid aan te pakken, blijven de belangrijkste partijen in de commerciële voedselsector terughoudend om voedseloverschotten aan voedselbanken en maatschappelijke organisaties te schenken. Dat komt door het gebrek aan prikkels en de verschillende uitdagingen die met voedseldonaties gepaard gaan.”

Een onderzoek van twee wetenschappers aan de University of Applied Sciences St. Pölten en de Vienna University of Economics and Business, beide in Oostenrijk, onderzoekt precies dit idee.
Het werd gepubliceerd in het Journal of Responsible Technology¹ onder de titel ‘Kansen van digitale oplossingen om uitdagingen bij voedseldonaties aan te pakken’.

Uitdagingen rond voedseldonaties

Een enorm probleem

Alleen al in de EU wordt jaarlijks nog altijd ongeveer 88 miljoen ton voedsel verspild. Voedselverspilling schaadt het ecosysteem, maar is ook een zeer kostbaar probleem: wereldwijd gaat het om 2,6 biljoen dollar per jaar.

Tegelijkertijd zorgen de coronapandemie en financiële problemen ervoor dat een groeiend deel van de bevolking met voedselonzekerheid kampt, vooral door de hogere kosten als gevolg van inflatie.

Deze situatie wordt momenteel vooral opgevangen door voedselbanken en voedselhulporganisaties.

In de EU zijn veel van dergelijke organisaties actief als onderdeel van de European Food Banks Federation (FEBA). Via 351 voedselbanken in de regio helpen zij ongeveer 12,4 miljoen mensen in nood. Netwerken buiten de EU zijn onder meer The Global FoodBanking Network2 en Feeding America.

Onstabiel of ongeschikt aanbod en een wisselende vraag

Het beperkte, onvoorspelbare en wisselende over- of onderaanbod van voedsel wordt vaak gezien als een van de grootste problemen bij voedseldonaties, veel meer nog dan schommelingen in de vraag.

Een ander terugkerend probleem is dat veel voedseldonaties —in sommige gevallen zelfs de meeste— geen rekening houden met de voorkeuren van ontvangers en/of een lage voedingswaarde hebben. Ook de algemene voedselkwaliteit en -veiligheid kunnen tekortschieten.

Doneren kost tijd en brengt risico’s mee

Veel voedseldonoren, voornamelijk kleine en middelgrote bedrijven, willen bovendien de extra werklast vermijden die met voedseldonaties gepaard gaat.

Extra administratief werk is kostbaar en ongewenst, en vermindert de bereidheid van medewerkers om deel te nemen. Een gebrek aan communicatie, coördinatie en informatie-uitwisseling tussen belanghebbenden kan dit probleem verergeren.

De noodzaak om systemen voor voedseldonaties op te zetten kan daarnaast worden verzwaard door reputatierisico’s.

De kans op merkschade wanneer de kwaliteit of veiligheid van gedoneerd voedsel achteruitgaat, is voor veel merken en supermarkten een ernstige zorg. Voedsel verspillen geldt daarentegen als een aanvaarde praktijk en veroorzaakt “onzichtbare” schade aan de samenleving.

Deze risico’s worden nog groter doordat vrijwilligers vaak onvoldoende zijn opgeleid in veiligheids-, sanitaire en hygiënevoorschriften, iets waarop voedseldonoren geen controle hebben.

Tijdgevoelige donaties

Anders dan andere liefdadigheidsnetwerken werken voedseldonaties met bederfelijke producten. Nog problematischer is dat gedoneerd voedsel meestal het einde van zijn houdbaarheid nadert, waardoor de tijd die nodig is om het onder de uiteindelijke ontvangers te verdelen een cruciale rol speelt.
Dit brengt regelgevingsrisico’s mee die samenhangen met officiële eisen voor hygiëne en voedselkwaliteit. Tot op heden bestaat er geen geharmoniseerd EU-beleid voor voedseldonaties. Bovendien zijn potentiële donoren vaak niet bekend met bestaande richtlijnen, bijvoorbeeld dat producten waarvan de datum “ten minste houdbaar tot” is verstreken nog steeds mogen worden gedoneerd.

Financiële kwesties

Bij veel donoren verschijnen voedseldonaties in de financiële resultaten als winstverlies, net als weggegooid voedsel waarvan de houdbaarheidsdatum is verstreken.

Dit heeft niet alleen invloed op de financiële resultaten van de organisatie als geheel, maar kan ook de winst van een afzonderlijke afdeling of supermarkt raken, of zelfs de loopbaan van medewerkers die rechtstreeks verantwoordelijk zijn voor donaties. Veel organisaties vinden het daarom goedkoper om voedsel weg te gooien.

“De grootste uitdaging is bedrijven ervan te overtuigen voedsel te doneren in plaats van het weg te gooien.”

Belastingvrijstellingen en andere financiële prikkels werden daarentegen genoemd als belangrijke redenen voor de voedselsector om aan voedseldonaties deel te nemen. Dit illustreert het belang van nationaal beleid op dit gebied.

“Voedseldonoren en potentiële donoren zouden waarschijnlijk regelmatig voedsel schenken wanneer dat logistiek en economisch haalbaar is en wanneer er kostenbesparingen, morele motieven en strategische redenen bestaan.”

Overzicht van de studie

Onderzoeksmethode

Voor dit onderzoek werden vragenlijsten afgenomen bij een Belgische koepelorganisatie van voedselbanken en bij twee voedselbanken in Oostenrijk.

De koepelorganisatie coördineert en werkt samen met Europese voedselbanken en voorzieningen zoals liefdadigheidsorganisaties, sociale restaurants, voedseluitgiftepunten, sociale keukens en opvangcentra.

De zakelijke partners van de vereniging zijn lokale ngo’s, detailhandelaren en supermarkten, distributeurs, voedselbanken, boeren, voedselproducenten, scholen en universiteiten, restaurants en beleidsmakers.

De voedselbanken werden geselecteerd om verschillende schaalgroottes en problemen te vertegenwoordigen. Ze verwerken gemiddeld respectievelijk één tot drie ton voedseldonaties per maand en vier ton per dag.

Bestaande IT-oplossingen

Digitale oplossingen worden al ingezet op het gebied van voedseldonaties.

Mobiele toepassingen worden bij voedseldonaties onder meer gebruikt om ontvangers van voedselhulp hun budget voor vergoedbare uitgaven te laten beheren en uitgaven met digitale bonnetjes vast te leggen.

Ook andere oplossingen die donoren, voedselbanken en vrijwilligers met elkaar verbinden, boeken vooruitgang. Tijdens de coronapandemie werden digitale onlineplatforms als crisisbeheersingsoplossing ingezet om het bereik binnen gemeenschappen, de coördinatie en de samenwerking te verbeteren.

“De voordelen van het digitale onlineplatform SavingFood zijn onder meer een online database van liefdadigheidsorganisaties en donoren, bemiddeling, beschikbare statistieken over herverdeeld voedsel en de vorming van een onlinegemeenschap van gelijkgestemden rond de herverdeling van voedseldonaties in Griekenland.”

Hoe kan blockchain bij voedseldonaties helpen?

Verschillende behoeften

Opmerkelijk genoeg zijn onveranderlijkheid en transparantie, beide kernelementen van de meeste blockchainprojecten, in dit geval mogelijk niet altijd wenselijk.

In plaats daarvan noemen de deelnemers aan dit onderzoek en de academische literatuur over dit onderwerp beveiliging, vertrouwelijkheid en privacy van de betrokken partijen als prioriteiten.

Het belangrijkste verschil met bestaande IT-oplossingen is dat deze technologie elke groep belanghebbenden in staat stelt om gelijktijdig en onafhankelijk kritieke informatie over vraag, aanbod en middelen in de hele toeleveringsketen te delen.

Dit kan de gebrekkige afstemming tussen vraag en aanbod en de bijbehorende logistieke problemen fundamenteel oplossen.

“Maatschappelijke diensten of begunstigden kunnen hun eigen vraag vooraf bepalen en communiceren, zodat voedselreddingsorganisaties de verdeling van voedseloverschotten van donoren eerlijk kunnen optimaliseren. Donoren kunnen dan voedsel toewijzen en schenken waar begunstigden daadwerkelijk om vragen.”

Betere zichtbaarheid

Een beter zicht op onvervulde vraag kan mensen en organisaties sterk motiveren om donor te worden.

Dit inzicht kan ook de invoering mogelijk maken van noodzakelijke en deugdelijke beleids- en regelgevingsmaatregelen om voedselverspilling en voedselonzekerheid op staatsniveau aan te pakken.

Ook kan een betere zichtbaarheid van donaties in een betrouwbaar grootboek van een onafhankelijke partij donoren helpen hun giften te benutten in pr-campagnes en intern voor betere ESG-beoordelingen.

Anonymiteit is ook belangrijk

Hoewel donoren zichtbaarheid willen, blijven ontvangers van voedseldonaties doorgaans liever anoniem, vaak omdat zij zich schamen dat ze zo’n gift nodig hebben.

De ontvangst van voedseldonaties kan daarom worden geanonimiseerd met methoden die inmiddels gangbaar zijn bij blockchainprojecten. Dat is een grote verbetering ten opzichte van de regelmatige datalekken waarmee de meeste conventionele IT-databasesystemen te maken krijgen.

Anonieme beoordelingen na een donatie kunnen begunstigden laten aangeven hoe tevreden zij zijn over de voedselhulp. Dat helpt de dienstverlening te verbeteren, vooral wat betreft de werkelijke vraag en voedingswaarde, zonder angst voor verlies van toegang of stigmatisering.

AI inzetten

Een belangrijk voordeel van blockchain en andere gedistribueerde grootboektechnologieën (DLT’s) is dat ze ook bruikbare gegevens voor andere hulpmiddelen opleveren.
AI en machinelearning in combinatie met DLT’s kunnen middelen efficiënt toewijzen en herverdelen. Machinelearning en webtechnologie kunnen daarnaast de vraag voorspellen en problemen bij voedselinzameling signaleren.

De toekomst van blockchain bij voedseldonaties

De uitdagingen rond voedseldonaties zijn in verschillende regio’s grotendeels vergelijkbaar. Een breed toepasbare oplossing die slechts kleine aanpassingen vereist, kan daarom succesvol zijn bij het verbeteren van de infrastructuur voor voedseldonaties.

De kennis van gedistribueerde grootboeken onder partijen die bij voedseldonaties betrokken zijn, is voorlopig echter beperkt. Daardoor verwachten zij minder effect van deze technologie, wat de snelheid en schaal van de invoering van een gespecialiseerde blockchain op dit gebied kan beperken.

Naarmate meer blockchains voor toeleveringsketens worden uitgerold en initiatieven van onafhankelijke organisaties tot grote technologiebedrijven deze ontwikkeling stimuleren (zie hieronder), zal dat waarschijnlijk veranderen.

Dit biedt systemen voor voedseldonaties de kans om aan te sluiten bij bestaande inspanningen om blockchain in de hele voedselketen toe te passen en zo de efficiëntie van de donatie-infrastructuur te verhogen.

Investeren in digitale donatie-infrastructuur

IBM is sinds de productie van de eerste mainframecomputers een reus op het gebied van IT-infrastructuur. Ook nu is het een belangrijke leverancier van de rekenkracht die bedrijven nodig hebben, vooral via hybride cloudomgevingen die publieke clouds, private clouds en infrastructuur op locatie combineren.

Het bedrijf is ook toonaangevend op het gebied van quantumcomputing, neuromorfe AI-chips en fotonische technologieën en bereidt zich daarmee voor op de volgende stap in computertechnologie.

Voor voedselketens heeft IBM de IBM Food Trust ontwikkeld, een op blockchain gebaseerd systeem voor producttracking dat in 2020 werd gelanceerd.

Hiermee kan informatie in de hele sector worden gevolgd en gedeeld, bijvoorbeeld over de wijze waarop producten worden geteeld, verwerkt en vervoerd. IBM Food Trust kan ook worden gekoppeld aan sensoren van het Internet of Things (IoT) om containertemperaturen vrijwel realtime te bewaken.

Daardoor kan de controletijd voor herkomst of kwaliteit worden teruggebracht van dagen of weken tot 2,2 seconden. Snellere logistiek voor producten met een korte houdbaarheid kan ook zeer gunstig zijn voor voedseldonaties.

Ook andere blockchainprojecten kunnen worden gebruikt voor de traceerbaarheid van voedsel. Een voorbeeld is OriginTrail (TRAC): Trace Labs gebruikt de opensource OriginTrail Decentralized Knowledge Graph (DKG) om toepassingen voor de Food Data Market (FDM) te bouwen.

Een ander voorbeeld is VeChain (VET), een smartcontractplatform van ondernemingsniveau dat het beheer van toeleveringsketens stroomlijnt. Het gebruikt een zeer efficiënt Proof-of-Authority-systeem (PoA), dat minder energie vraagt dan traditionele Proof-of-Work-blockchains. Ook hier kunnen NFC-chips en IoT-temperatuursensoren de voedselkwaliteit op de blockchain volgen en zakelijke donoren tegelijkertijd onveranderlijk bewijs van hun donaties bieden.

Van giganten als IBM tot opensourceprojecten: er worden al veel blockchains voor toeleveringsketens gebouwd om de infrastructuur voor voedseldonaties te verbeteren. Naarmate meer voedseldonoren de technologie voor hun bredere logistieke behoeften omarmen, zullen deze systemen waarschijnlijk steeds vaker worden gebruikt.

(Lees meer over IBM in ons beleggingsrapport over het bedrijf.)

Laatste nieuws en ontwikkelingen rond het aandeel IBM (IBM)

Geciteerde studie

^{1. Jamilya Nurgazina, Gerald Reiner. Kansen van digitale oplossingen om uitdagingen bij voedseldonaties aan te pakken. Journal of Responsible Technology. 27 mei 2026, 100173. https://doi.org/10.1016/j.jrt.2026.100173}