Griepprikken kunnen in het duister worden toegediend – Wetenschappers zoeken naar verlichting met een nieuwe aanpak

Waarom de griepprik zo vaak faalt

Some virus species are more likely to mutate and evolve quickly than others. Among the champions of rapid changes is the flu virus (influenza).

Dit betekent dat elke seizoensgriepstam anders is dan die van het voorgaande jaar. Het is ook de belangrijkste manier waarop de griep ons immuunsysteem ontloopt, omdat de nieuwe stam waarschijnlijk voldoende verschilt om niet geneutraliseerd te worden door antilichamen die zijn ontworpen voor de versie van het virus van vorig jaar.

Bron: David Hager

Vaccinontwerpers en -fabrikanten staan voor hetzelfde probleem. Ze weten wat het genetische en immunologische profiel van de griep van vorig jaar was, maar ze kunnen slechts raden wat het profiel van het huidige jaar zal zijn. Omdat vaccins een preventieve maatregel zijn, moeten ze vooraf een behandeling ontwikkelen voor een virus dat nog niet is geïdentificeerd.

Ze moeten ook de verschillende soorten influenza bestrijken, vaak toevoegend zoveel als er griepstammen zijn in één vaccin, 2 voor influenza A en 2 voor influenza B.

Tot nu toe hebben vaccinproducenten dit spel gespeeld met gemengde resultaten. Een juiste gok kan resulteren in een zeer effectief seizoensvaccin. Een verkeerde kan de efficiëntie van het vaccin drastisch verlagen. Dit leidt zowel tot slechte gezondheidsresultaten als tot een lage benutting van het griepvaccin, omdat mensen vaak niet overtuigd zijn dat het efficiënt genoeg is om de moeite waard te zijn.

Hoe de griepprik werkt

Flu viruses contain a code describing two particular surface proteins at the surface of the virus particle, for example, H5N1. The H is for hemagglutinin (HA), a protein that binds to a receptor on human cells. The N is neuraminidase, a second protein that enables a newly made virus to escape the host cell.

Dus het “H”-component is verantwoordelijk voor het richten op menselijke cellen, en het “N”-component is cruciaal voor het infecteren van nieuwe cellen zodra het virus zich heeft gerepliceerd. Tussen de twee is hemagglutinine 5‑10 keer overvloediger dan neuraminidase. Daarom richten zowel natuurlijke immuniteit als vaccins zich op dit hemagglutinine.

Bron: David Hager

Hemagglutinine heeft een vorm die enigszins lijkt op een lollipop, en het snel veranderende hoofd is wat meestal door vaccins wordt aangevallen. Daarentegen verandert het “stam”-deel veel minder. Meerdere experimenten van onderzoekers hebben aangetoond dat de stam niet veel kan veranderen zonder dat het eiwit zijn functie verliest.

Door het immuunsysteem (zowel natuurlijk als door vaccins versterkt) te laten focussen op het hoofd, kan het virus ervoor zorgen dat elke nieuwe seizoensstam een goede kans heeft om de immunologische herinnering te ontlopen. Met dat idee hebben onderzoekers van Duke University, VS, een strategie gezocht om het immuunsysteem te dwingen zich in plaats daarvan op het stamdeel van hemagglutinine te richten.

Het doelwit van de griepprik veranderen

In een wetenschappelijke publicatie genaamd “Vaccination with antigenically complex hemagglutinin mixtures confers broad protection from influenza disease”, gepubliceerd in Science Translational Medicine, legt het onderzoek van Duke uit hoe zij mutatie tegen het griepvirus gebruiken.

Met behulp van moderne genbewerkingstechnieken creëerden ze 80.000 variaties van het gedeelte van het hoofd van hemagglutinine. Dit levert een zeer diverse mix van virusstammen op, waarbij een specifieke configuratie van het eiwitkopje zelden twee keer door een immuuncel wordt aangetroffen.

Dus, door het extreem hoge aantal variaties van het hoofddeel negeerde het immuunsysteem het en richtte zich in plaats daarvan op het meer consistente stamdeel van het eiwit.

In diermodellen (muizen) resulteerde dit erin dat 100 procent van de muizen geen ziekte of overlijden ondervond van wat een dodelijke dosis griepvirussen had moeten zijn.

Dit maakte het vaccin dat deze enorme mix van 80.000 verschillende hemagglutinine‑koppen bevatte veel efficiënter dan traditionele griepvaccins.

Werkt deze nieuwe griepprik?

Het verrassende resultaat was dat in veel gevallen het op de stam gerichte vaccin ook de antilichaamresponsen op het kopgedeelte van het eiwit verbeterde.

Dit is belangrijk omdat het richten op het kopje helpt de eerste stap van de infectie te beperken.

“Antilichamen tegen de stam werken anders,” zei Heaton. “Hun beschermingsmechanisme is niet noodzakelijk om de eerste stap van infectie te blokkeren.

Dus ons idee was: ‘Wat als we een vaccin kunnen ontwikkelen dat ons beide geeft? Wat als we goede antistoffen tegen het kopje kunnen krijgen en tegelijkertijd ook antistoffen tegen de stam, voor het geval de vaccinkeuze verkeerd was, of er een pandemie uitbreekt?’

“In wezen zegt het artikel: Ja, we kunnen dat bereiken,” – Dr. Nicholas Heaton, universitair hoofddocent moleculaire genetica en microbiologie aan de Duke University.

De volgende stap is te begrijpen hoeveel hemagglutinine‑varianten daadwerkelijk nodig zijn. De 80.000 varianten waren meer een proof‑of‑concept, maar een eindproduct dat bruikbaar is voor mensen zou eenvoudiger kunnen zijn.

En uiteraard zullen tests op menselijke cellen en mensen nodig zijn om de veiligheid en efficiëntie bij echte patiënten te beoordelen, voordat enige commercialisering van dit idee plaatsvindt.

Griepvaccinbedrijven

Hoewel Novartis vroeger een grote producent van griepvaccins was, heeft het zijn griepvaccinactiva verkocht aan CSL Sequirus, een bedrijf dat deel uitmaakt van het grotere CSL limited, nu de grootste fabrikant van griepprikken ter wereld, maar ook voornamelijk actief in plasma‑verzameling.

Dit laat de leiding van griepvaccinproductie en -innovatie bij beursgenoteerde bedrijven over aan een paar andere farmaceutische giganten. Dit is een zeer grote markt, met niet minder dan 156 miljoen injecties gepland voor 2024 alleen in de VS en ongeveer 760 miljoen wereldwijd, een aantal dat steeg na de Covid‑pandemie.

Bron: WHO

1. Sanofi

Sanofi (SNW.DE ) (SNY ) is een leider op de vaccinmarkt, met een sterke aanwezigheid in het jaarlijkse griepvaccin. Het heeft bovendien een lange geschiedenis van betrokkenheid bij griepvaccinonderzoek, teruggaand tot 1947.

Bron: Sanofi

Het is ook een leider in de algemene immunologie, met name dankzij Duxipent, een anti‑allergische therapie.

Bron: Sanofi Vaccines Investor Event

Sanofi’s R&D‑inspanningen in de sector steunen zowel op traditionele vaccintechnologieën als op mRNA‑vaccins. Tegen 2025 verwacht het ten minste 5 ‘best‑in‑class’ nieuwe vaccinkandidaten te presenteren in fase 3 van klinische proeven.

Als gevolg hiervan verwacht het bedrijf dat de vaccinverkopen tegen 2030 kunnen groeien tot meer dan $10 miljard, voornamelijk dankzij een voortdurende leidende positie in influenza, en groei in RSV-, pneumokokken- en nieuwe mRNA‑markten.

Het werkt ook aan innovatieve immunologietechnologieplatformen, zoals antibody‑drug conjugaten, SYNTHORIN, en het benutten van de natuurlijke killercellen (NK‑cellen) van het lichaam, evenals het combineren hiervan met AI en genomisch onderzoek.

Sanofi breidt zich uit naar gebieden waar vaccins vaak onderpresteren, zoals zuigelingen met een onvolgroeid immuunsysteem. En het zoekt ook de potentie van vaccins uit te breiden, met name door acne als doelwit te nemen.

Sanofi, als leider in immunologie in het algemeen en vaccins in het bijzonder, inclusief griepvaccins, maakt het een goede kandidaat om een van de bedrijven te zijn die de ultra‑hoge variatie van de hemagglutinine‑kopsequens commercialiseren. En het zou solide groei kunnen ervaren dankzij zijn R&D‑strategie die zich richt op immunologie en ontstekingen (dermatitis, psoriasis, astma, multiple sclerose, auto‑immuunziekten, enz.).

Bron: Sanofi

2. GSK

GSK is een andere zwaargewicht in de productie van vaccins, met name met een geavanceerd 5‑in‑1 meningokokkenvaccin (voor meningitis) dat in 2023 $1,6 miljard aan inkomsten opleverde, hoewel het pas in april 2024 in de VS voor beoordeling is geaccepteerd.

GSK heeft een sterke focus op ademhalingsbehandelingen en vaccins, met £11 miljard in 2022, of 38 % van de groepsomzet.

Bron: GSK

Een ander opmerkelijk gegeven is dat GSK de grootste aantallen patenten heeft die gerelateerd zijn aan influenza‑vaccinvectoren.

Het bedrijf werkt ook aan het uitbreiden van zijn vaccinaanbod. Het RSV‑vaccin gericht op volwassenen van 50‑59 jaar werd goedgekeurd in januari 2024 en is het eerste dat beschikbaar is voor deze populatie. Meer innovatieve vaccins zijn in ontwikkeling, waaronder voor:

• Influenza
• Singles
• Meningokokkenziekten
• Pneumokokkenziekten
• Hepatitis B
• Herpex simplex virus

GSK verwacht dat de vaccincategorie zal blijven groeien met een ‘hoog enkelcijferig % CAGR’.

GSK’s focus op infectieziekten, via vaccins en nieuwe antibiotica, beantwoordt een dringende behoefte in de context van toenemende antibioticaresistentie en nieuwe epidemieën. Het is tevens leverancier van adjuvantia of productiediensten voor vaccins van andere bedrijven, waardoor het in een uitstekende positie zit om te profiteren van verbeteringen in klassieke vaccins en deze op schaal te produceren.

Als de prestaties van het seizoensinfluenza‑vaccin zouden verbeteren dankzij het ultra‑hoge variatie‑ontwerp van de hemagglutinine‑kopsequens, zou GSK hier waarschijnlijk van profiteren.

Gedeeltelijk via hogere verkopen van adjuvantia en productiediensten. En gedeeltelijk via zijn eigen versie van deze technologie, aangezien een sterke aanwezigheid in de vaccin‑ en ademhalingsmarkten centraal staat in GSK’s algehele bedrijfs‑ en R&D‑strategieën.