Bitcoin als mogelijke mondiale reservemunt: argumenten en beperkingen

Een reservevaluta is een munt waarin centrale banken buitenlandse reserves aanhouden. Zij kan ook als ankervaluta dienen, maar die begrippen zijn niet identiek: een ankervaluta is de munt waaraan een wisselkoers wordt gekoppeld. Internationale aanvaarding, liquide markten en betrouwbare instellingen zijn belangrijker dan alleen de hoeveelheid bankbiljetten in omloop.

In de geschiedenis kregen verschillende munten en edelmetalen een belangrijke rol in de handel. Economische macht helpt daarbij, maar er bestaat geen vaste wet dat elke reservemunt precies een eeuw meegaat. Verschillende internationale munten kunnen lange tijd naast elkaar bestaan.

De geschiedenis van internationale munten

Populaire historische schema’s noemen zes opeenvolgende munten, waaronder de Portugese Real, Spaanse real, Nederlandse gulden of florijn, Franse livre, Britse pond sterling, en de Amerikaanse dollar. Zo’n vereenvoudiging is geen algemeen aanvaarde tijdlijn van moderne centrale-bankreserves vanaf de vijftiende eeuw.

De Portugese Real: een vaak genoemde periode 1450–1530

De Portugese zeehandel breidde zich uit in het tijdperk van de ontdekkingsreizen. Portugal bouwde havens en handelsnetwerken langs Afrika en in Azië. Dat gaf Portugese munten een internationale rol, maar maakte de real niet aantoonbaar tot één wereldwijd erkende reservemunt met een vast begin- en eindjaar. De naam real gaat terug op laatmiddeleeuwse munten uit de tijd van koning Fernando I, gewoonlijk rond 1380 gedateerd.

De Spaanse Peso: een vaak genoemde periode 1530–1640

De Spaanse peso, ook bekend als real de a ocho of de Spaanse dollar, kreeg tussen de zestiende en achttiende eeuw een grote internationale handelsrol. De dynastieke verbinding van Castilië en Aragon onder Isabella I en Ferdinand II betekende niet dat alle instellingen onmiddellijk samensmolten. De real de a ocho was een munt van acht reales en werd een belangrijke zilveren handelseenheid. De Spaanse dollar beïnvloedde ook het Amerikaanse muntstelsel: de Amerikaanse dollar sloot aan bij de populaire Spaanse peso. De invloed van deze munt bleef niet beperkt tot het tijdvak in het kopje.

De Amerikaanse Dollar: opkomst in de twintigste eeuw

Het pond sterling was in de negentiende eeuw de belangrijkste internationale munt. De wereldoorlogen verzwakten de Britse financiële positie. De dollar, ook wel greenback genoemd, won in het interbellum terrein en kreeg na Bretton Woods een centrale rol. Een volledige, eenmalige machtsoverdracht in precies 1921 is geen goede beschrijving van dit geleidelijke proces.

Tijdens de internationale rol van het pond sterling ontwikkelde zich de goudstandaard. Groot-Brittannië keerde in 1821 terug naar goudinwisselbaarheid na een onderbreking; het stelsel had eerdere wortels. Het koppelde de munteenheid aan een vaste hoeveelheid goud en werd later door meer landen gevolgd.

De Verenigde Staten waren een belangrijke leverancier en schuldeiser tijdens de oorlogen en verzamelden omvangrijke officiële goudreserves. In de naoorlogse jaren lag een zeer groot deel van het monetaire goud in de VS; vaak wordt ongeveer twee derde van de officiële goudreserves genoemd; het IMF beschreef dat aandeel in 1949. Dat betekent niet twee derde van al het goud ter wereld. De problemen van de goudstandaard hingen samen met oorlog, schulden en onevenwichtigheden, niet uitsluitend met betalingen voor wapens.

In juli 1944 kwamen 730 afgevaardigden van 44 landen bijeen op de United Nations Monetary and Financial Conference in Bretton Woods, New Hampshire. Zij ontwierpen vaste maar aanpasbare wisselkoersen tegenover de dollar. De Amerikaanse dollar werd voor bevoegde buitenlandse monetaire autoriteiten tegen 35 dollar per troy ounce in goud ingewisseld, niet onbeperkt voor iedere particuliere houder. Dit werd het Bretton Woods Agreement. De goudconvertibiliteit werd in 1971 opgeschort; de huidige dollar is niet op dezelfde wijze door goud gedekt.

De conferentie legde ook de basis voor het IMF en de Internationale Bank voor Herstel en Ontwikkeling (IBRD). De IBRD is een onderdeel van de Wereldbankgroep; de groep is ruimer dan alleen deze bank.

Bitcoin als mogelijke reservemunt: een hypothese

In maart 2022 verscheen bij het IMF een werkdocument van Serkan Arslanalp, Barry Eichengreen en Chima Simpson-Bell met de titel:“The Stealth Erosion of Dollar Dominance: Active Diversifiers and the Rise of Nontraditional Reserve Currencies.”Het onderzoekt de valutaverdeling van officiële reserves. Het is onderzoek van de auteurs, niet automatisch het standpunt van het IMF-bestuur en evenmin een aanbeveling voor Bitcoin.

De daling van het dollaraandeel ging niet gepaard met een evenredige stijging van de euro, het Britse pond of de Japanse yen. Ongeveer een kwart van de verschuiving ging naar de Chinese renminbi en drie kwart naar andere, minder traditionele reservemunten, onder meer van kleinere economieën.De auteurs beschreven de verschuiving als omvangrijk en breed gedragen.

Volgens het onderzoek bedroegen niet-traditionele reservemunten in 2021 ongeveer 1,2 biljoen dollar, circa 10% van de geïdentificeerde reserves. Dit betrof officiële valuta’s zoals de Australische en Canadese dollar, niet 10% aan Bitcoin of andere cryptovaluta.

Elektronische valutahandel, geautomatiseerde marketmaking en liquiditeitsbeheer verlaagden transactiekosten. Daardoor nam een kostenvoordeel van afwikkeling via de dollar af. Deze technieken zijn niet uitsluitend blockchaintechnologie en de afkorting AMM duidt hier niet noodzakelijk op een DeFi-pool.

Bron: IMF, Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves (COFER).

Reservebeheerders verschoven van een sterke concentratie op enkele valuta’s naar een bredere spreiding. Het onderzoek over vreemde valuta bewijst niet dat centrale banken massaal cryptovaluta aan hun reserves toevoegden.

Critici vinden dat IMF-leningsvoorwaarden de beleidsruimte van kleinere landen kunnen beperken en de invloed van grote aandeelhouders weerspiegelen. Dat is een politiek-economisch debat, geen bewijs dat elk programma uitsluitend hun belangen dient.

Het IMF waarschuwde voor volatiliteit, financiële stabiliteit, consumentenbescherming en overheidsrisico’s bij Bitcoin. In januari 2022 riep het El Salvador op de status van wettig betaalmiddel te schrappen. Dat was een kritiek op die beleidskeuze, niet een vaststelling dat alle blockchaintechnologie waardeloos is.

Het werkdocument “The Stealth Erosion of Dollar Dominance” behandelt met “niet-traditionele valuta’s” andere officiële valuta’s. Het onderzoekt niet of Bitcoin, cryptovaluta en blockchaintechnologie de dollar zullen vervangen. Die afbakening is op zichzelf geen bewijs dat de auteurs Bitcoin bewust onderdrukten.

De mogelijkheid van een grotere monetaire rol voor Bitcoin blijft een hypothese. Eind 2022 was het geen algemeen aanvaarde mondiale reservemunt; prijsrisico, liquiditeit, wetgeving en veilige bewaring vormden belangrijke vragen.

Argumenten voor een mogelijke toekomstige rol van Bitcoin

Technologie kan bestaande markten veranderen. Een bekend voorbeeld is Uber, een platform voor ritbemiddeling en geen gewone autoverhuurder. Veranderingen in vervoer, gastvrijheidsdiensten en logistiek laten zien dat nieuwe netwerken bestaande bedrijven kunnen uitdagen, bijvoorbeeld door andere coördinatie en lagere toetredingsdrempels. Ook gedistribueerde-grootboektechnologie kan financiële toepassingen veranderen. Succes in andere sectoren bewijst echter niet dat Bitcoin onvermijdelijk een reservemunt wordt.

Financiële autonomie

Voorstanders zien in Bitcoin een manier om minder afhankelijk te zijn van buitenlandse monetaire instellingen. Dat is niet de enige mogelijke weg naar financiële autonomie. Bij het CFA-franc bestaan twee verschillende monetaire unies, met uitgifte door de Afrikaanse centrale banken BCEAO en BEAC, niet rechtstreeks door de Franse schatkist. De wisselkoers was eerst gekoppeld aan de Franse franc en sinds 1999 aan de euro. Frankrijk garandeert de inwisselbaarheid tegenover de euro. De regels verschillen: in West-Afrika verviel de verplichting om reserves op een Franse rekening aan te houden, terwijl voor Centraal-Afrika een ander stelsel bleef gelden. Kritiek op koloniale verhoudingen en monetaire zeggenschap blijft onderdeel van het politieke debat. Een cryptovaluta zoals Bitcoin kan andere bewaarmogelijkheden bieden, maar maakt niet automatisch een einde aan neocolonialisme of monetair imperialisme. Ook toegang, volatiliteit, eigendomsverdeling en lokale instellingen blijven van belang.

Politieke onafhankelijkheid kent grenzen

Internationale financiële besluitvorming en sancties kunnen politieke doelen hebben en ingrijpende economische gevolgen veroorzaken. Bitcoin heeft geen centrale uitgever, maar heft sanctiewetgeving niet op. Dienstverleners kunnen transacties beperken en gebruikers blijven aan wetgeving gebonden. Een open netwerk betekent ook niet dat iedere deelnemer evenveel economische invloed of een gelijke formele stem heeft.

Snelheid, bestendigheid en verbinding tussen systemen

Kosten en bevestigingstijden op Bitcoin hangen af van vraag, netwerkbelasting en de gewenste zekerheid. Tweede lagen zoals het Lightning Network kunnen betalingen versnellen en goedkoper maken, maar vereisen onder meer liquiditeit en beheer van kanalen; basislaag en tweede laag hebben verschillende eigenschappen.

Een mogelijke reservemuntrol en digitale centrale-bankvaluta’s (CBDC’s) zijn afzonderlijke ontwikkelingen. Omwisseling kan alleen snel en soepel verlopen wanneer systemen, marktliquiditeit en regels dat toelaten. Bitcoin maakt CBDC-koppelingen niet automatisch onmiddellijk of wereldwijd interoperabel.

Afweging

De verspreiding van Bitcoin sinds 2009 toont de aantrekkingskracht van een digitaal netwerk zonder centrale uitgever. Het blijft ambitieus om het een voornaamste kandidaat voor mondiale reserves te noemen. Zijn mogelijkheden en potentieel moeten naast de risico’s en de institutionele eisen van reservebeheer worden afgewogen; adoptie of rendement is niet gegarandeerd.

Meer achtergrond staat in onze gids voor beleggen in Bitcoin.