Energie
Maritieme Hernieuwbare Energie: De Kracht van de Oceaan Ontgrendelen voor een Schone Toekomst

Het Onbenutte Potentieel van Oceaanenergie
Als de aarde voor 70 % uit oceanen en zeeën bestaat, is het geen verrassing dat veel van de hulpbronnen van de planeet zich offshore bevinden. Voor een landgebonden soort als de mens is dit echter een inherent moeilijkere omgeving. Daardoor is oceaanenergie tot nu toe slecht benut, grotendeels beperkt tot offshore olie‑ en gaswinning en offshore windparken.
Maar er is veel meer potentieel voor energieopwekking op zee in andere vormen. Van de bijna onbeperkte oppervlakte tot getijden, golven en het verschil in hoogte en temperatuur, werken wetenschappers wereldwijd aan nieuwe manieren om hernieuwbare energie uit de eindeloze golven te halen.
Dit zou een enorme bron van nieuwe hernieuwbare energie kunnen worden, met tegen 2050 mogelijk 352 GW geïnstalleerde capaciteit, of bijna gelijk aan het huidige wereldwijde kernenergiesysteem (399 GW).

Bron: IRENA
Waarom de Ontwikkeling van Oceaanenergie Traag Verloopt
Het kan u verrassen dat de energieproductie in de oceaan pas enkele decennia geleden begon, terwijl andere vormen van energie, van waterkracht tot onshore fossiele brandstofproductie, eeuwenoud zijn.
Een belangrijke reden is dat het uiteraard makkelijker is om op land te bouwen. Zeeën en oceanen daarentegen vereisen dat elke infrastructuur drijft en/of verankerd wordt op de zeebodem, wat kosten en technische beperkingen toevoegt. Regelmatige stormen, of zelfs orkanen in tropische gebieden, maken het nog moeilijker om structuren te creëren die de oceanen kunnen weerstaan.
Een andere cruciale factor is zeezout. De zoutsamenstelling van de oceaan maakt zeewater extreem corrosief voor metalen componenten, inclusief energieopwekkingssystemen zoals turbines. Dit vereist een complex scala aan op maat gemaakte oplossingen van coatings, oliën en andere beschermende maatregelen om te voorkomen dat de energie‑infrastructuur wordt opgegeten door corrosie. De groei van schadelijke zeedieren zoals algen en schelpen (“bio‑fouling”) kan ook schade veroorzaken, doordat organisch materiaal de machines verstopt en bedekt.

Bron: ResearchGate
Ten slotte, hoewel enorm, is de latente energie van de oceanen ook zeer diffuus. Op land concentreren geologie en geografie de hulpbronnen van nature in minerale afzettingen, rivieren en windcorridors, iets wat het vlakke oppervlak van de oceaan niet biedt.
Offshore Windenergie: Opschalen op Zee
Zoals bij vrijwel elk zee‑gebaseerd energieplatform, is offshore wind kapitaalintensiever. De afstand tot bewoonde gebieden en zoutwatercorrosie verhogen bovendien de onderhoudskosten en kunnen de levensduur van de windturbine en zijn componenten verkorten.
Er zijn echter ook een aantal voordelen aan offshore wind:
- Efficiëntere productie: offshore wind is stabieler, krachtiger en vaker aanwezig dan op land.
- Dit leidt niet alleen tot meer productie, maar ook tot een voorspelbaarder aanbod, dichter bij baseload‑productie dan de meer intermitterende onshore wind.
- In veel regio’s neemt offshore wind toe in de middag en avond, wanneer de vraag op een maximum is.
- Aangezien het grootste deel van de wereldbevolking dicht bij de kust leeft, liggen offshore locaties vaak dicht bij de consumenten.
- Een goede windlocatie op zee kan veel groter zijn dan op land. Dit maakt meer opschaling mogelijk.
- Minder milieu‑impact. Door landgebruik te verminderen en het lokale ecosysteem niet te verstoren met toegangswegen en verkeer in afgelegen gebieden, kan offshore wind milieuvriendelijker zijn dan onshore wind.
- Het beperkte gebied van windparken kan zelfs de mariene ecosystemen ten goede komen.
- Minder oppositie: de afstand tot bevolkingscentra en de zichtbaarheid beperken de tegenstand tegen windprojecten sterk wanneer ze offshore liggen. NIMBY‑reacties (Not In My Back Yard) hebben daardoor veel minder impact.
Afhankelijk van de diepte kunnen verschillende ankers worden gebruikt voor offshore windturbines.

Bron: DoE
Naarmate de windtechnologie vordert, is een nieuwe optie om geen gigantische pijler voor een gigantische turbine te bouwen, maar een nog grotere “muur van turbines”. Sommige eenheden worden ontwikkeld voor 40 MW‑modellen en kunnen tot 126 MW bereiken.
Zo’n systeem zou het meest geschikt zijn voor gebieden met zeer sterke en bijna constante wind, zoals de Noordzee.

Bron: Recharge News
Concentratie van offshore windprojecten tot megaprojecten, zoals het 10 GW Noordzee‑Energie‑Eiland dat door de industrie‑gigant Ørsted wordt overwogen, zal waarschijnlijk een dominante trend worden, omdat het onderhouds‑ en installatiekosten verlaagt door delen over meer windturbines.
Offshore wind zal naar verwachting de belangrijkste niet‑fossiele energiebron op zee blijven in het komende decennium, dankzij de overvloedige windenergie op zee en de reeds vrij volwassen technologie.
Sommige analisten schatten dat offshore wind tegen 2040 12 × groter kan zijn, met de jaren 2030 waarin veel nieuwe drijvende typen windturbines worden geïnstalleerd.

Bron: Rystad Energy
(U kunt meer lezen over het potentieel van windenergie in ons speciale rapport “Can Wind Power The World?”)
Getijdenergie: Voorspelbare Hernieuwbare Energie van de Maan
Hoewel wind de dominante vorm van maritieme energie is, is het feitelijke getijdenergie de oudste. Dit is het oogsten van de energie die door de zwaartekracht van de maan wordt gegenereerd en die de stijging en daling van de zeespiegel veroorzaakt.
Dit werd aanvankelijk geoogst met een watermolen die de beweging van de zee, in plaats van een rivier, gebruikte om het rad te laten draaien. Het eerste grootschalige getijdenergiestation werd gebouwd in 1966, met het 240 MW Rance Getijdenergiestation, in Bretagne, Noordwest‑Frankrijk.

Bron: Dialogue Earth
Een belangrijk voordeel van getijdenergie is dat deze extreem stabiel en voorspelbaar is, waardoor zeer betrouwbare baseload‑hernieuwbare stroom mogelijk is. Het produceert ook ’s nachts en in de winter zonder enige daling, waardoor het een goede aanvulling op zonne‑energie vormt.
Echter, dit is een moeilijke manier om energie te oogsten. Het vereist meestal een locatie met een hoog getij of een sterke stroming die het getij in een smalle zeestraat kanaliseert. Historisch heeft dit het aantal potentiële locaties beperkt. Het betekent ook dat, in de meeste gevallen, een getijdam moet worden gebouwd.
De zeldzaamheid van getijdprojecten heeft de sector belemmerd, omdat het mogelijke schaalvoordelen van massaproductie wegneemt en in plaats daarvan maatwerkoplossingen vereist die duur zijn.
“We staan op het punt dat we de technologie betrouwbaar demonstreren, en we schalen op naar commerciële nutschaal. Wat we moeten doen is kijken naar relatief kleine projecten, alleen om te laten zien dat de technologie betrouwbaar is, milieuknelpunten te overwinnen, en ook momentum en schaal te bouwen die we nodig hebben.”
Seumas Mackenzie – Chief Operating Officer voor getijdontwikkelaar Nova Innovation
Tot op heden zijn er tal van ontwerpen overwogen, maar geen die massaal worden geproduceerd.

Bron: IRENA
De eis dat de turbines continu in zeewater bewegen vergroot ook de moeilijkheden door corrosie en bio‑fouling.
Al met al is het onwaarschijnlijk dat getijdenergie binnenkort een grote bijdrage zal leveren aan ons elektriciteitsnet.
Echter, het kan een zeer goede oplossing zijn voor geïsoleerde eilanden en kustregio’s, zoals aangetoond door pilotprojecten op de Shetland‑ en Orkney‑eilanden. Deze eilanden hebben ofwel een dure netaansluiting of fossiele brandstofimporten nodig.
Het Benutten van Oceaanstromen voor Hernieuwbare Energie
Het exploiteren van diepe zeestromen, die enorme hoeveelheden water constant verplaatsen, zou een zeer krachtige energiebron kunnen bieden, zelfs groter dan getijdenergie, en is momenteel nog een theoretische mogelijkheid.

Bron: Energy Encyclopedia
Echter, de extreme diepte en afstand tot kusten voor het installeren van dergelijke faciliteiten, evenals het potentiële risico van het verstoren van deze stromingen die cruciaal zijn voor klimaatregulatie, maken het geen realistische mogelijkheid op korte termijn.
Golfenergie: Oceaangolven Omzetten in Elektriciteit
Nog alomtegenwoordiger dan getijden, zijn golven een natuurlijk onderdeel van de oceaan en een theoretisch onbeperkte energiebron, goed voor bijna de helft van het energie‑potentieel van de oceaan (exclusief wind).

Bron: IRENA
Ook hier worden nog veel ontwerpen overwogen, zonder dat één duidelijk superieur is gebleken of in massaproductie is gegaan. Over het algemeen draait het idee om energie te oogsten via de op‑ en neergaande waterstand, de oscillatie van een drijver, of de rotatie van een drijver.

Bron: IRENA
Hoewel de technologische gereedheid nog lager is dan bij getijdenergie, zou golfenergie tegen 2040 een belangrijke energieleverancier kunnen worden, met de Europese Unie die streeft naar 1 GW oceaan‑afgeleide output tegen 2030 en 40 GW tegen 2040.
“Golfenergiesystemen moeten zo ontworpen worden dat ze stormomstandigheden kunnen weerstaan, en dat kan een groot probleem zijn in een opwarmende wereld waar stormen steeds extremer worden.
Er is veel golfenergie beschikbaar, maar het is zeker duurder en technisch moeilijker te exploiteren.”
Conchúr Ó Brádaigh – Vice president of the Faculty of Engineering at the University of Sheffield
Dit zal een energietoepassing zijn die sterk afhankelijk is van de lokale golfgrootte, waarbij sommige regio’s meer kans hebben dan andere. De Noord‑Atlantische, Noord‑Pacifische en zuidelijke delen van Australië lijken de beste kandidaten.

Bron: ResearchGate
Oceanische Thermische Energie: De Warmte Onder de Oppervlakte Benutten
(OTEC) maakt gebruik van het temperatuurverschil tussen warm oppervlaktewater en veel kouder water op diepte. Een thermisch gradient zoals dit is theoretisch zeer krachtig voor energieopwekking.

Bron: Britannica
Om economisch praktisch te zijn, moet het temperatuurverschil minstens 20 °C (36 °F) bedragen in de eerste 1 000 meter (ongeveer 3 300 voet) onder het oppervlak.
Hoe groter de gradient, hoe meer energie‑generatiepotentieel en hoe lager de kosten, waardoor dit waarschijnlijk een betere oplossing is voor warme tropische wateren gecombineerd met snel afdalende zeebodems, met name Zuidoost‑Azië en de kusten van Mexico en Brazilië.

Bron: Ocean Energy Systems
OTEC‑installaties kunnen zowel onshore (met pijpen die de oceaan in gaan) als drijvend zijn. Terwijl drijvende oppervlakken veel meer potentiële locaties bieden, zullen ze duurder zijn om te bouwen en te onderhouden. Offshore energieproductie moet terug naar land worden getransporteerd, hetzij via stroomkabels, hetzij via in‑situ productie van waterstof, methanol of ammoniak die vervolgens naar bevolkingscentra worden verscheept.
Een potentieel positief neveneffect van OTEC kan ook het naar de oppervlakte brengen van nutriënten‑rijke diepe wateren zijn. Dit kan worden benut voor milieuvriendelijke mariene aquacultuur en zelfs helpen bij het vastleggen van koolstof via fytoplanktongroei.
Drijvende Zonneboerderijen: Het Zeoppervlak Maximaliseren voor Schone Energie
Naast het gebruik van de energie van de oceanen zelf, bieden de zeeën ons een andere overvloedige hulpbron: oppervlakte‑area.
In tegenstelling tot land, dat vaak wordt gebruikt voor landbouw of natuurlijke habitats en relatief duur is per vierkante meter, is het grootste deel van het zeoppervlak relatief onproductief, vooral in tropische gebieden met hoge zonnestraling.
Er zijn bovendien geen buren of mensen die zich storen aan het esthetische aspect van deze offshore‑zonnevelden. Dit maakt offshore drijvende zonnevelden aantrekkelijk.

Bron: RWE
Bovendien verhoogt de reflectie van zonlicht door het zeoppervlak de totale isolatie. Dit fenomeen zou zelfs kunnen worden benut voor meer energieopwekking dankzij bifaciale zonnepanelen.
Het relatief koude water helpt ook de panelen koel te houden, wat hun duurzaamheid en maximale opbrengst verbetert.
Verschillende andere landen, van Afrika, het Caribisch gebied, Zuid‑Amerika en Centraal‑Azië, zouden tussen de 40 % en 70 % van hun jaarlijkse elektriciteitsvraag kunnen dekken door FPV’s te implementeren. Zelfs ontwikkelde landen zoals Finland en Denemarken zouden respectievelijk 17 % en 7 % van hun jaarlijkse vraag uit dergelijke bronnen kunnen halen.
Er zijn echter een paar risico’s verbonden aan dit zonneboerderij‑ontwerp.
De eerste uitdaging is de aanwezigheid van zout. Niet alleen kan dit de gebruikelijke corrosierisico’s voor gevoelige elektrische systemen en ondersteunende structuren veroorzaken, maar zoutkristalafzettingen van zeespray kunnen zich op de panelen ophopen, waardoor hun foto‑elektrische omzettingsrendement afneemt. Een mogelijke oplossing is het platform hoger boven zeeniveau te plaatsen, zoals in het pilotproject Yellow Sea No. 1 van de Chinese ontwikkelaar Huaneng Group.

Bron: Daily Galaxy
Een ander potentieel probleem zijn stormen en orkanen, die drijvende zonne‑installaties veel eerder kunnen vernietigen dan ze de energie hebben “terugverdiend” die nodig was om ze te bouwen.
Dus over het algemeen, in plaats van de structuur direct op het water te laten drijven zoals in een zoetwatermeer, zijn zeebonden zonne‑installaties misschien meer geneigd om op drijvende platforms te worden gemonteerd die niet veel verschillen van mini‑olieplatforms.
Diepzeeg geothermische Energie: Een Toekomstige Frontier
Alleen op theoretisch niveau, dit is een energievorm die op zeer lange termijn belangrijk kan worden voor veel landen, vooral die langs de zogenaamde “Ring van Vuur” rond de Stille Oceaan.

Bron: HowStuffWorks
Aangezien de oceaanische korst veel dunner is dan de continentale (4 mijl dun in plaats van 10‑43 mijl), kunnen zeer hoge temperaturen worden bereikt met minder diep boren.

Bron: GeologyIn
Om dit potentiële energie‑potentieel te benutten, is verdere vooruitgang in geothermische energie nodig, een onderwerp dat we in detail bespraken in “Geothermische Energie: Groene Energie die Rood‑heet is”.
Het is waarschijnlijk dat de uiteindelijke vorm van deze energiebron de combinatie zal zijn van ultra‑diepe zee‑boringen (momenteel gebruikt voor olieproductie) en open‑ of gesloten‑lus geothermische energieopwekking.

Bron: BGS
Uranium uit Zeewater: Een Nieuwe Kernbrandstofbron
Naast wind, zon, getijden en golven, kan de oceaan ook een bron van koolstofarme energie zijn op een verrassende manier: door de grootste uranium‑mijn op de planeet te vormen.
Zeewater bevat sporen van opgelost uranium, en het enorme volume van de oceaan betekent dat elke efficiënte extractie‑procedure deze hulpbron zou omzetten in een praktisch onbeperkte voorraad radioactieve brandstof, met tot 4,5 billion ton, bijna 1000 × groter dan terrestrische uraniumreserves.
We schreven onlangs dat een technische doorbraak met behandeld koolstofvezelweefsel met voldoende oppervlak om uraniumionen te vangen, zou uraniumwinning via een elektrochemische reactie mogelijk kunnen maken.
In combinatie met drijvende kerncentrales, met een model dat al door Rusland wordt uitgevoerd en prototypes die door bedrijven zoals Danish Saltfoss worden geëxperimenteerd, zou dit de oceanen de toekomst van kernenergie kunnen maken.

Bron: Saltfoss
Algaal Biobrandstoffen: Energie uit de Oceaan Kweken
Tot slot, een manier waarop de zee direct energie kan produceren, is door de groei van micro‑algen te oogsten om biobrandstoffen en andere biomaterialen zoals kunststoffen te produceren.
Door zeewater te gebruiken, kan algaal biobrandstof het probleem van watervoorziening voor biobrandstoffaciliteiten oplossen, waarbij de beste gebieden semi‑woestijnachtig zijn met veel zonlicht, maar beperkte zoetwatervoorziening.
Om commercieel levensvatbaar te worden, moet deze technologie de opbrengst van de algen blijven optimaliseren, het risico op contaminatie van de culturen goed beheren en de efficiëntie van de omzetting naar bruikbare brandstoffen zoals biodiesel verbeteren.
Waterstof, Ammoniak en Methanol
Zeewater kan ook een bron van grondstof voor waterstofproductie zijn, met name via elektrolyse. Over het algemeen kan de productie van waterstof uit zeewater problematisch zijn, omdat zout de elektrokatalysatoren kan beschadigen. Ideaal gezien moet het zeewater eerst in zoet water worden omgezet, via ontzilting.
De processen van energieproductie, ontzilting en elektrokatalyse kunnen worden samengevoegd, zoals we recent bespraken over een ontwerp dat zonnepanelen, ontzilting via verdamping en lokale waterstofproductie combineert.
De geproduceerde waterstof kan vervolgens worden omgezet in ammoniak of methanol voor gemakkelijker opslag en transport van de groene brandstof.
Waterstof en Groene Brandstoffen uit Zeewater Produceren
Ontzilting met Zonne‑energie: Groener Zoetwater
Naast directe energieproductie uit de oceaan, kunnen de zeeën ook helpen activiteiten te vervangen die momenteel enorme energieverbruikers zijn, wat leidt tot lagere emissies.
De eerste is de eerder genoemde ontzilting, die een cruciale bron van zoet water wordt voor veel landen. Verbeterde ontziltingsmethoden met direct zonlicht dat op de oceaan valt kunnen de energievraag voor zoetwaterproductie verminderen.
Seawater Cooling Systems: Efficient Coastal Air Conditioning
Dit concept lijkt op Ocean Thermal Energy Conversion (OTEC) doordat het de veel koelere temperatuur van diep water benut. Het kan echter veel efficiënter zijn omdat het geen omzetting naar elektriciteit vereist, maar simpelweg het koude water als koelmiddel in air‑conditioningsystemen gebruikt.

Bron: Solar Impulse
Dit systeem kan ongeveer 42 % van de energie besparen vergeleken met een conventioneel AC‑systeem (2,6 km leiding naar de oceaan om een diepte van 930 m te bereiken).
Flagship‑experimenten omvatten ENGIE’s 20 MW Thassalia‑project en EDF’s 21 MW Massileo‑project.
De beperking van dit systeem is dat het een vooraf gevestigd, gecentraliseerd air‑conditioningsysteem vereist dat ermee verbonden is. Het vereist ook dat het kustgebied een voldoende steile zeebodem heeft zodat de benodigde diepte met een relatief korte pijp kan worden bereikt.
Onderwater Energieopslag: Pomphydro en Gravitatiebatterijen
Diepzeepomphydro‑opslag
Een andere optie om de zee voor energie te gebruiken, is deze als een batterij te benutten.
De eerste methode is diepzeepomphydro‑opslag. Het is een soortgelijk systeem als pomphydro‑opslag met dammen en bergen, maar maakt gebruik van de oceaandiepte.

Bron: Department of Energy
Dit zou een groot probleem van pomphydro‑opslag kunnen oplossen, namelijk het gebrek aan beschikbare sites van voldoende grootte om de technologie op te schalen. Dit is een ongelukkig probleem, aangezien hydro‑opslag een bewezen en schaalbare technologie is die energie weken of maanden kan opslaan met weinig verlies, en een opmerkelijke opslag‑efficiëntie van 70‑80 % heeft.
Een pilotproject verkent dit idee: StEnSea, of “Stored Energy in the Sea”.
Een reeks holle betonnen bollen op de zeebodem op diepten van 600 tot 800 meter, waar de druk al aanzienlijk is.

Bron: Clean Technica
Wanneer de elektriciteitsvraag laag is, worden deze bollen geleegd van water met elektrische pompen, waardoor overtollige elektriciteit wordt opgeslagen. Wanneer de vraag stijgt, worden ze opnieuw gevuld, waarbij de druk de energie levert.

Bron: Fraunhofer Institute
Deze systemen kunnen worden ingezet samen met offshore windparken, waardoor ze de intermitterende windproductie kunnen bufferen terwijl dezelfde stroomkabel wordt gebruikt om de energie terug naar de kust te transporteren.
De techno‑economische beoordeling toont aan dat het StEnSea‑systeem kostenefficiënt is ten opzichte van conventionele pomphydro‑energieopslag (PHES).
Een ander voordeel is de modulaire opzet die wordt bereikt door meerdere StEnSea‑eenheden tot een installatie te combineren. Dit vergroot de flexibiliteit van de installatie en daarmee het toepassingsbereik.
Ocean Gravity Batteries: Energie Opslaan met Diepte
Een soortgelijk idee om de diepte van de oceaan te gebruiken, is het bouwen van offshore‑gravitatiebatterijen. Een gravitatie‑batterij is een concept dat we bespraken in “Non‑Chemical Alternatives To Batteries For The Energy Transition”: ultra‑zware objecten zoals rots, betonnen blokken of ijzerertsaggregaten worden omhoog en omlaag bewogen om elektriciteit op te slaan of te genereren.
De belangrijkste componenten van gravitatie‑batterijen zijn ook vrij simpel en al in massa geproduceerd: ankers, metalen kabels, alternatoren en elektrische motoren. Gravitatie‑batterijen hebben een opslag‑efficiëntie van 80‑85 % en kunnen tot 50 jaar meegaan, zonder zeldzame materialen of metalen te gebruiken. De stroomproductie kan ook zeer flexibel, reactief en langdurig zijn.
De beperking van “solide energieopslag” met gravitatie is dat de energie die wordt opgeslagen op slechts enkele tientallen of honderden meters niet zo groot is. Dus u heeft idealiter veel van deze systemen nodig, en een mijnschacht of klif, indien mogelijk.
Een drijvend platform kan boven een gebied met een diepe zeebodem staan, en een gewicht over enkele duizenden meters laten zakken of heffen. Dit concept wordt Deep Ocean Gravitational Energy Storage (DOGES) genoemd. Een bedrijf dat aan dit concept werkt is de Franse startup Sink Float Solutions.
“Momenteel kunnen offshore kranen met de grootste laadcapaciteit massa’s van 4000 ton verdragen, wat, bij een verticale snelheid van 20 km/h, overeenkomt met een vermogen van 200 MW. Meerdere lieren op dezelfde locatie kunnen parallel worden gebruikt.”
Een voordeel van deze methode is dat de onderdelen die aan zeewater worden blootgesteld zeer simpel kunnen zijn, alleen metalen kabels en rots/beton, terwijl de gevoelige elektrische en elektronische componenten ver boven zeeniveau in het drijvende platform blijven.
Slotgedachten: De Getijdevolutie van Schone Energie
De zeeën en oceanen van de aarde zijn misschien wel de grootste onbenutte energiebronnen die beschikbaar zijn, van offshore wind tot het benutten van de diepe thermische gradient, getijden en golven. Dezelfde eigenschappen van zeewater kunnen ook worden gebruikt voor ontzilting of koeling.
Het zonlicht dat op de zee valt, kan ook worden gebruikt voor waterstof‑ of biobrandstofproductie, waardoor hard‑te‑elektrificeren sectoren worden gedecarboniseerd.
De oceanen kunnen ook een belangrijke bron van hulpbronnen of toekomstige energieproductie zijn, bijvoorbeeld door uraniumzuivering uit zeewater en diep‑offshore geothermische energie.
Ten slotte kunnen ze een krachtige en schaalbare optie voor energieopslag zijn, met name door gravitatie‑batterijen en diepzeepomphydro‑opslag.
Echter, al deze mogelijkheden moeten worden afgewogen tegen de zeer reële moeilijkheden die ontstaan door zoutcorrosie, zoutafzettingen, bio‑fouling en gewelddadige stormen & orkanen.
Paradoxaal genoeg zullen oplossingen voor deze problemen waarschijnlijk sterk profiteren van de lang gevestigde ervaring van de olie‑&gasindustrie in het bouwen van offshore platforms en het onderhouden van complexe en fragiele machines op zee.













