Een stervende ster: kan crypto de wereld nog veranderen?

In 2022 werden blockchain en cryptovaluta besproken als mogelijke aanjagers van grote economische veranderingen. Hun invloed verschilt echter per toepassing; een snelle revolutie in iedere bedrijfstak staat niet vast. Een voorbeeld van de belangstelling van grote bedrijven was de samenwerking die in 2019 werd gepresenteerd door Starbucks en Microsoft (SBUX ) . Die ging onder meer over het volgen van de herkomst van koffie met blockchain, niet over een algemene invoering van cryptovaluta. Gedistribueerde netwerken kunnen grensoverschrijdende transacties en gezamenlijk gegevensbeheer ondersteunen. Toegang, kosten en juridische vereisten verschillen per systeem en land. Mogelijke toepassingen liggen onder meer in productie, toeleveringsketens, logistiek, gezondheidszorg, onderwijs en financiën.

Bron afbeelding: Modex Tech

De geschiedenis van het bankwezen is nauw verbonden met centralisatie en vertrouwen. Banken vervullen al eeuwen een bemiddelende rol. Digitale valuta en gedistribueerde systemen roepen de vraag op hoe sommige van die functies anders kunnen worden georganiseerd. Centraal beheerd geld concentreert beslissingsbevoegdheden bij bepaalde instellingen. Critici zien daarin risico’s op machtsmisbruik, corruptie en fraude. Dat betekent niet dat alle banken of centrale banken aan niemand verantwoording hoeven af te leggen. Ook neemt decentralisatie fraude of de behoefte aan betrouwbare regels niet automatisch weg. 

Gedistribueerde registers maken het mogelijk dat verschillende deelnemers gezamenlijke gegevens bijhouden. Een blockchain verbindt gegevens met cryptografie en gebruikt afgesproken regels om transacties te valideren. Zo kan worden vastgelegd wie welke bezittingen heeft en welke overdrachten hebben plaatsgevonden. Het doel is latere wijzigingen zichtbaar en moeilijk te maken. De mate van decentralisatie, toegangsrechten en zeggenschap over wijzigingen hangen af van het netwerkontwerp. Een register garandeert niet vanzelf de juistheid van ingevoerde informatie, onveranderlijkheid onder alle omstandigheden of altijd eerlijke transacties. Gezamenlijk digitaal beheer kan efficiënter zijn dan processen op papier, afhankelijk van de uitvoering.

In 2022 was voor veel mensen nog onduidelijk welke gevolgen blockchain en crypto voor hun dagelijks leven konden hebben. Daarbij helpt het om het gedeelde register te onderscheiden van de toepassingen die erop voortbouwen. Historisch waren monetaire en politieke macht vaak geconcentreerd bij vorsten, regeringen en banken. De discussie over deze vorm van macht verklaart de belangstelling voor andere technische structuren. De technologie had deze instellingen echter niet al vervangen; de maatschappelijke gevolgen stonden nog ter discussie.

Ongeveer tweeduizend jaar geldgeschiedenis laat de relatie tussen economische en politieke macht zien, van gouden munten tot papiergeld. Cryptovaluta bieden andere manieren om waarde over te dragen. Daaruit volgt niet dat nationale valuta onvermijdelijk verdwijnen of dat alle functies rond vertrouwen en bemiddeling overbodig worden.

De verwachtingen rond een blockchaingolf werden vaak vergeleken met de veranderingen die smartphones hadden veroorzaakt meer dan tien jaar eerder. Dat is een vergelijking van mogelijkheden, geen zekere voorspelling. Brede toepassing hangt onder meer af van schaalbaarheid, veiligheid, gebruiksgemak en regelgeving. Enthousiasme en grote investeringen kunnen ontwikkeling stimuleren, maar garanderen niet dat projecten blijven bestaan of commercieel slagen. Uitspraken over dagelijkse geldstromen vereisen bovendien afzonderlijk bewijs. 

Technologieën op basis van blockchain kunnen grensoverschrijdende financiële diensten ondersteunen en bij een geschikte uitvoering bepaalde kosten of afwikkelingstijden beperken. Cryptobetalingen zijn echter niet allemaal onmiddellijk definitief bevestigd en ook niet altijd goedkoper dan bankbetalingen. Netwerkdrukte, vergoedingen, bevestigingen en omwisseling naar lokale valuta bepalen mede de totale kosten en duur. Geldtransfers en financiële inclusie in opkomende markten kunnen hiervan profiteren als de benodigde toegang, infrastructuur en juridische voorwaarden aanwezig zijn.

Crypto wordt vaak alleen met geld geassocieerd. De onderliggende techniek kan echter ook gedecentraliseerde toepassingen ondersteunen (dApps). Hun belangrijkste functies draaien op een gedistribueerd netwerk, bijvoorbeeld met slimme contracten. Uber is geen passend voorbeeld van een blockchain-dApp: het bedrijf beheert een eigen platform, brengt passagiers en chauffeurs bij elkaar en brengt daarvoor kosten in rekening. De invloed op de taxibranche illustreert innovatie door digitale platforms, geen decentralisatie via blockchain. De technische organisatie is bepalend, niet alleen een nieuw bedrijfsmodel. 

De mogelijkheden van blockchaintoepassingen gaan verder dan betalingen. Een voorbeeld uit de gezondheidszorg is Patientory. Het bedrijf wil gecontroleerde toegang tot gezondheidsgegevens en uitwisseling tussen patiënten en zorgverleners makkelijker maken. In het hier gelinkte interview uit 2021 beschreef oprichter Chrissa McFarlane de gescheiden gegevenssystemen, het bedrijfsaanbod NEITH en de patiëntenapp. Daarmee wil het project de al langer bestaande uitwisselingsproblemen tussen ziekenhuizen, apotheken en andere zorgpartijen aanpakken. Dat betekent niet dat alle patiëntendossiers wereldwijd al in één database staan of openbaar op een blockchain te bekijken zijn. Toestemming, toegangsrechten, privacy en de daadwerkelijke aansluiting van zorginstellingen blijven essentieel. Meer efficiëntie en lagere kosten zijn doelstellingen, geen zonder vergelijkend bewijs gegarandeerde uitkomsten. Het concrete nut en een betrouwbare uitvoering bepalen de uiteindelijke invloed van de technologie.