Kunnen getokeniseerde octrooien universiteiten aan onderzoeksfinanciering helpen?

Sinds hun ontstaan zijn universiteiten centra van kennis, die zowel aan onderwijs als aan onderzoek bijdragen. In het huidige tijdperk zijn universiteiten ook een belangrijke bron van technische intellectuele eigendomsrechten (IE-rechten), met name octrooien.

Dit kan een belangrijke inkomstenbron vormen voor universiteiten en academische onderzoekers. Dat gaat echter niet zonder spanningen tussen de uiteenlopende opdrachten van universiteiten.

“Nu de overheidsfinanciering is afgenomen en de bedrijfskosten zijn gestegen, is het steeds moeilijker geworden om inkomsten te genereren en tegelijk de opdracht van kennisdeling met het publiek te vervullen.”

Deze taak wordt doorgaans toevertrouwd aan Technology Transfer Offices (TTO’s), die deze verschuiving bij onderzoeksuniversiteiten institutioneel hebben verankerd met structuren en processen voor de registratie en commercialisering van IE-rechten.

Binnen deze gevestigde werkwijze beginnen op blockchain gebaseerde mechanismen voor het tokeniseren van IE-rechten in academische kringen aandacht te trekken. Het gebruik ervan is echter nog experimenteel en de gevolgen voor het bestuur van universiteiten zijn allerminst uitgekristalliseerd.

In een nieuwe studie analyseert Andreas Peters, onderzoeker aan Rosenheim Technical University of Applied Sciences (Duitsland), hoe dit kan worden toegepast op de IE-rechten van universiteiten en hoe dit ook aansluit bij economische en financiële vraagstukken rond het tokeniseren van andere illiquide activa, zoals private equity, vastgoed en infrastructuurschuld. Uit de studie bleek dat tokenisering onder bepaalde voorwaarden liquiditeit en eenvoudigere mogelijkheden tot commercialisering van de IE-rechten van universiteiten kan opleveren.

Hij publiceerde zijn resultaten in International Review of Economics & Finance¹, onder de titel ‘Tokenisering onder beperkingen op het gebied van bestuur en liquiditeit: het geval van intellectueel eigendom van universiteiten’.

IE-rechten van universiteiten & tokenisering

Onderzoek versus toepassingen

Hoewel de IE-rechten van universiteiten waardevol zijn — en dat in technisch opzicht doorgaans ook zijn — is het vaak lastig om ze te gelde te maken. In de praktijk wordt slechts een klein deel van de totale IE-portefeuille goed te gelde gemaakt, waardoor de daadwerkelijke winst voor universiteiten beperkt blijft.

“De licentie-inkomsten zijn geconcentreerd in een klein aantal octrooien. Daardoor dekken de inkomsten van veel kantoren de personeels-, juridische en administratieve kosten mogelijk niet zodra die volledig zijn meegerekend.”

Dit komt grotendeels door structurele conflicten tussen academische en commerciële logica binnen universiteiten: verschillende tijdshorizonten, verschillende definities van succes en verschillende doelgroepen.

Dat komt doordat experimenten die de carrière van een onderzoeker vooruithelpen vaak heel anders zijn dan experimenten die waardevol zijn om te gelde te maken.

Zo is het vinden van een nieuw materiaal dat kan worden gebruikt in de kathode van een batterij zeer waardevol onderzoek voor de verdere ontwikkeling van een academische carrière.

Om er echter een waardevol technisch IE-recht van te maken, zijn aanvullende gegevens nodig. Zo moet verder onderzoek worden gedaan naar de schaalbaarheid van het productieproces en de duurzaamheid onder omstandigheden in de praktijk gedurende meerdere jaren, en moet rekening worden gehouden met de kosten en beschikbaarheid van zeldzame elementen, enzovoort. Dergelijk werk is echter zowel duur als tijdrovend en levert onderzoekers veel minder waardevol publiceerbaar materiaal op.

De argumenten voor tokenisering

Door reële activa te tokeniseren ontstaat een financieringskanaal voor activa die anders maar zelden of alleen via maatwerkcontracten worden verhandeld. Tot nu toe waren de grootste tokeniseringsinitiatieven gericht op activa zoals obligaties, met waarneembare kasstromen, een gevestigde kredietwaardigheid van de uitgever en instellingen die de markt van liquiditeit voorzien. Bij octrooien van universiteiten ligt de situatie heel anders.

Deze IE-rechten worden echter vaak onvoldoende te gelde gemaakt. Door ze liquider en toegankelijker te maken voor beleggers, zou hun waarde kunnen stijgen. Dat zou universiteiten op hun beurt meer reden geven om meer IE-rechten te ontwikkelen en te gelde te maken, waardoor de waarde van de tokens verder toeneemt en een positieve terugkoppeling ontstaat.

De studie benoemt enkele parameters die door tokenisering kunnen verbeteren: minder frictie bij licentietransacties, een grotere groep potentiële licentienemers en een kortere periode tussen de verlening van een octrooi en de eerste licentie-inkomsten.

Tokenisering simuleren

Omdat de tokenisering van IE-rechten nog in de kinderschoenen staat — en dat geldt in het bijzonder voor IE-rechten van universiteiten — simuleerde de studie hoe en wanneer tokenisering gunstig wordt voor de octrooiportefeuilles van universiteiten.

Een belangrijke factor is het wegnemen van belemmeringen voor het te gelde maken van IE-rechten.

Afzonderlijke octrooien lopen sterk uiteen en hebben hun eigen waardebepalende factoren (technische reikwijdte, aanvraag- en verleningsgeschiedenis, geografische dekking en complementaire IE-rechten), lange terugverdienperiodes die de volledige looptijd van twintig jaar van een octrooi kunnen beslaan, en informatie-asymmetrieën tussen de universiteit die de tokens uitgeeft en externe beleggers.

Al deze factoren drukten de prijs van elk afzonderlijk octrooi en van de portefeuille als geheel. Daarom is het belangrijk dat een eventueel token deze kwesties aanpakt.

Ook is het belangrijk dat de kosten van tokenisatie niet alle voordelen tenietdoen die het proces oplevert. Daarbij is liquiditeit een belangrijke factor om rekening mee te houden.

‘Een token die niet efficiënt kan worden verhandeld, functioneert financieel gezien niet als token; het is een omhulsel van een smart contract rond een aanspraak die verder illiquide is. Liquiditeit is dan ook geen bijzaak in het governancekader, maar staat centraal in de praktische betekenis ervan.’

Op weg naar getokeniseerde universiteitsoctrooien

Een getokeniseerde IE-portefeuille opbouwen

Het tokeniseren van afzonderlijke octrooien zou niet oplossen dat dergelijke intellectuele eigendom te complex is om te waarderen of te illiquide is.

In plaats van afzonderlijke octrooien te tokeniseren, kan een universiteit tokens op portefeuilleniveau creëren die gedeeltelijk eigendom vertegenwoordigen van een mandje octrooien uit de institutionele IE-portefeuille. Daardoor zou het proces van tokenisatie van intellectuele eigendom vergelijkbaar zijn met dat van door activa gedekte effecten en beursgenoteerde fondsen: met één aankoop van een meer liquide activum krijgen beleggers zowel risicospreiding als toegang tot een breed scala aan activa.

Idealiter maakt dit het eenvoudiger om de sectorale spreiding, de technologische rijpheid en de blootstelling aan royalty’s met elkaar te vergelijken.

Het uiteindelijke ontwerp van een getokeniseerde IE-portefeuille moet de verbetering van de liquiditeit, die vanaf een bepaald punt afneemt, afwegen tegen de ontwerpbelasting, die toeneemt met elk extra octrooi dat aan de token wordt toegevoegd.

Bron: International Review of Economics & Finance

Ook moet een goed beheer van deze activa worden opgezet. De studie stelt voor dat de universiteit strategisch toezicht combineert met onafhankelijke juridische en technische toetsing, om de geloofwaardigheid en objectiviteit te vergroten en mogelijke belangenconflicten objectiever te rapporteren en te beheren.

Bron: International Review of Economics & Finance

Ook is het belangrijk dat de tokenarchitectuur verder onderzoek niet belemmert. Daarom moet elk tokenontwerp expliciet vastleggen welke publicatierechten gelden, wie toegang heeft tot gegevens en welke uitzonderingen er zijn voor onderzoeksgebruik.

Universiteiten moeten op de lange termijn bovendien nagaan of tokenisatie gevolgen heeft voor werving, promotie, onderzoeksprioriteiten, het moment van publiceren of de toegang tot onderzoek. Afzonderlijke projecten kunnen elk op zich verdedigbaar zijn, maar samen en na verloop van tijd leiden tot een geleidelijke verschuiving van de missie.

Aanbevelingen voor de uitvoering

De studie adviseert om eerst kleinschalige proefprojecten op te zetten en te controleren of tokenisatie werkt zoals bedoeld. Daarbij moeten verliezen omkeerbaar zijn, moet de instelling voldoende capaciteit hebben en moeten spreads, marktdiepte, kosten en licentieresultaten meetbaar zijn.

Afhankelijk van de lokale wetgeving bepaalt het financiële recht welke route openstaat om een dergelijk product aan te bieden, maar pas nadat rekening is gehouden met de wetgeving inzake intellectuele eigendom.

‘Het octrooirecht bepaalt welke rechtenstructuur überhaupt mogelijk is en is doorslaggevend, omdat een structuur die het octrooirecht van waarde berooft, niet kan worden gered door een gunstig effectenrechtelijk regime te kiezen.’

Mogelijk moet ook rekening worden gehouden met bepaalde aspecten van het octrooirecht. Dat geldt vooral als het eigendom van de token gedeeltelijk eigendom van de octrooien zelf verleent. De meeste smart contracts moeten dat vermijden om het systeem werkbaar te houden.

‘Als er geen andersluidende overeenkomst is, staat 35 U.S.C. §262 elke mede-eigenaar van een octrooi in de Verenigde Staten toe de uitvinding te gebruiken zonder toestemming van de anderen en zonder de opbrengsten met hen te hoeven afrekenen. Rechtstreeks gedeeld juridisch eigendom kan exclusieve licentieverlening daarom ondermijnen, tenzij de rechten van mede-eigenaren effectief bij overeenkomst worden geregeld.’

Ook andere landen kennen specifieke kwesties die voortvloeien uit hun eigen regels voor universiteitsoctrooien. Zo vereist de Duitse wet dat bij de verdeling van opbrengsten uit exploitatie rekening wordt gehouden met de vergoeding voor de uitvinder. De Zwitserse wet biedt een wettelijk kader voor bepaalde rechten die op een register zijn gebaseerd, maar dat kader verandert op zichzelf niets aan de eigendoms- of licentieregels die voor een onderliggend octrooi gelden.

Belangrijkste inzichten voor beleggers

De tokenisatie van activa uit de echte wereld staat nog maar aan het begin. Op de lange termijn kan tokenisatie de drijvende kracht worden achter een efficiëntere manier om niet alleen fysieke en financiële activa, maar ook allerlei vormen van intellectuele eigendom te gelde te maken.

Dat betekent dat beleggingen in technologie die zulke protocollen mogelijk maakt waarschijnlijk zullen profiteren van de uitbreiding van tokenisatie, voorbij de financiële markten en naar tal van andere activaklassen.

Voor beleggers betekent dit ook dat ze alert moeten blijven op zulke nieuwe kansen. Aanvankelijk zullen die waarschijnlijk nog een deel van de korting ondervinden die op traditionele universiteitsoctrooien wordt toegepast, voordat ze later correct worden gewaardeerd.

Deze studie herinnert er ook aan dat niet alle tokenisatieprocessen gelijk zijn. Sommige activa, zoals aandelen, zijn relatief eenvoudig te tokeniseren, terwijl andere, zoals intellectuele eigendom, een gespecialiseerder kader en meer ervaring vereisen voordat tokenisatie op grote schaal kan worden toegepast.

Beleggen in tokenisatie

Franklin Templeton (voorheen Franklin Resources)

Franklin Templeton is een Amerikaanse multinationale holdingmaatschappij voor vermogensbeheer en behoort tot de grootste onafhankelijke vermogensbeheerders ter wereld, met circa $1,79 biljoen aan beheerd vermogen (AUM). Aandelen en, daarna, vastrentende waarden vormen het grootste deel van dit vermogen.

Bron: Franklin Templeton

Het gemeenschappelijke technische platform ondersteunt verschillende gespecialiseerde beleggingsboutiques:

• Franklin Templeton Mutual Series: kernstrategieën voor particuliere en institutionele beleggers op het gebied van aandelen en vastrentende waarden.
• Western Asset Management: gespecialiseerde wereldwijde strategieën voor vastrentende waarden.
• ClearBridge Investments & Putnam Investments: grootschalige beheerders van groei- en waardeaandelen.
• Gespecialiseerde dochterondernemingen: Clarion Partners (vastgoed), Lexington Partners (secundaire private equity) en Benefit Street Partners (alternatieve kredieten).

Een ander product van Franklin is het eigen Benji-platform, dat een concreet voorbeeld biedt van blockchaininfrastructuur ter ondersteuning van getokeniseerde beleggingsproducten.

Bron: Franklin Templeton

Over het algemeen zullen de meeste succesvolle tokeniseringsinitiatieven waarschijnlijk tot stand komen in samenwerking met traditionele financiële instellingen zoals Franklin. Daarbij profiteren ze van de ervaring, de bestaande IT- en financiële infrastructuur, de reputatie en de contacten met toezichthouders van deze instellingen.

‘We ontwikkelen technologieën op basis van blockchain om traditionele financiële activa efficiënter te beheren. Ons eigen tokeniseringsplatform, bekend als het Benji®-technologieplatform, omvat een transferagent voor digitale activa, een beheersysteem voor digitale activa en infrastructuur voor digitale portemonnees.’

Daardoor is Franklin een goed aandeel om enige blootstelling aan tokenisering en vermogensbeheer in al zijn vormen te verkrijgen. Het aandeel is vooral een belegging in de ‘pikhouwelen en schoppen’ die nodig zijn voor de ‘leidingen’ van het financiële systeem.

Het laatste nieuws en de nieuwste ontwikkelingen rond het aandeel Franklin Templeton (BEN)

Aangehaalde studie

^{1. Andreas Peters. Tokenisering onder beperkingen op het gebied van bestuur en liquiditeit: het geval van intellectueel eigendom van universiteiten. International Review of Economics & Finance. december 2026. Artikel: 105905. Jaargang 112. 10.1016/j.iref.2026.105905}