Komt de inflatiebescherming van goud op losse schroeven te staan?

In de geschiedenis van de economie heeft goud het grootste deel van de tijd een bijzondere plaats ingenomen als anker van het wereldwijde financiële stelsel. Pas de laatste jaren, na het einde van de inwisselbaarheid van dollars voor goud in 1971, is een stelsel van ‘fiduciair geld’ het mondiale monetaire systeem gaan domineren. Zelfs in dit stelsel houden centrale banken over de hele wereld goud aan of bouwen ze hun goudreserves op als veilig bezit, ‘voor het geval dat’.

Goud werd grotendeels als ideale valuta beschouwd omdat het een zeer stabiel metaal is (bestand tegen corrosie) en zeldzaam genoeg om de productie ervan erg duur te maken. Daardoor is de jaarlijkse productie zeer klein in verhouding tot de totale goudvoorraad.

Het is dit beperkte aanbod dat goud waarde geeft en ervoor zorgt dat het tijdens economische crises een betrouwbare bescherming tegen inflatie biedt. Dat is overigens ook de gedachte achter het beperkte maximale aanbod van bitcoin, dat als ‘digitaal goud’ werd gepositioneerd.

Een belangrijke reden waarom goud zo zeldzaam is, is dat het in het heelal simpelweg een relatief schaars element is. Het grootste deel van het beschikbare goud op aarde zonk miljarden jaren geleden naar de kern van de planeet; slechts een klein deel kwam door vulkanische activiteit weer aan het oppervlak. Omdat goud een zuiver element is, kan het bovendien niet door chemische reacties worden geproduceerd (die elementen herschikken, maar ze niet maken). Zolang niemand erin slaagde echte alchemie te bedrijven, leek de positie van goud als zeldzaam en waardevol materiaal dus veiliggesteld.

Dat veranderde toen Marathon Fusion, een Californische startup, beweerde erin geslaagd te zijn goud te maken door middel van kernfusie uit veel goedkoper en veel ruimer beschikbaar kwik. Dat leidde tot tal van sensationele nieuwskoppen waarin werd beweerd dat goud nu in overvloed kon worden geproduceerd—nieuws dat de rol van goud als bescherming tegen inflatie en als monetair bezit voorgoed zou vernietigen.

Bron: The Atlantic

Maar klopt dat, of is het een grove simplificatie van een ingewikkelder verhaal?

Goud uit kwik?

Het eerste wat je moet weten, is dat Marathon Fusion inderdaad goud uit kwik heeft gemaakt. Dat klinkt inderdaad als wat alchemisten sinds de renaissance probeerden te bereiken.

Dat gebeurt door eerst ‘gewone’ kernfusie tot stand te brengen, waarbij de waterstofisotopen deuterium en tritium samensmelten. Bij die fusie ontstaat een neutron met hoge energie (14.1 MeV), dat vervolgens een kwik-198-atoom treft. Daardoor verliest dat atoom twee neutronen en verandert het in het instabiele kwik-197, dat zelf vervalt tot goud-197.

Bron: Marathon Fusion

In tegenstelling tot goud is kwik een relatief ruim beschikbaar en goedkoop element ($300 per kilo), en kwik-198 is een stabiele isotoop die ongeveer 10% van het natuurlijke kwik uitmaakt.

Marathon Fusion beweert ook dat zijn proces een productiesnelheid heeft die 10 keer hoger ligt dan die van het record dat CERN eerder vestigde met de Large Hadron Collider.

In theorie zou goud hierdoor inderdaad een ruim beschikbare grondstof kunnen worden. De details van dit proces schetsen echter een ingewikkelder beeld.

Alchemie is niet zo eenvoudig

Giftige materialen

De eerste tegenvaller op weg naar een onbeperkte goudvoorraad is dat het geproduceerde goud zelf radioactief is.

Dat komt doordat het nieuw gemaakte goudmengsel aanvankelijk vermengd is met zeer radioactieve verontreinigingen met een korte halveringstijd.

Het zou daarom minstens 14-18 jaar als besmet materiaal moeten worden opgeslagen voordat het legaal verkocht mag worden.

Hoewel kwik beheersbaar is, is het vanwege zijn hoge giftigheid allesbehalve onschadelijk. Het hele proces kan dus gevaarlijk zijn voor zowel werknemers als het milieu als er niet zorgvuldig mee wordt omgegaan, en die zorgvuldigheid brengt kosten met zich mee.

Al met al zou dit de winstgevendheid van elke vorm van goudtransmutatie aantasten: het veilig houden ervan brengt hoge kosten met zich mee, terwijl het geproduceerde goud bijna twee decennia lang als ‘dood’ kapitaal zou vastzitten.

Niet zo goedkoop

Hoewel gewoon kwik goedkoop is, vereist het proces dat het aan neutronenbestraling blootgestelde kwikmonster grotendeels uit kwik-199 bestaat. Zulk ‘verrijkt kwik’ is allesbehalve goedkoop. Het kost momenteel zelfs $14.000–$16.000 per milligram ($14–16 miljoen per kilogram).

Dat komt natuurlijk grotendeels doordat er momenteel geen grote markt voor verrijkt kwik bestaat en het om materiaal van onderzoekskwaliteit gaat. De kosten van verrijking op industriële schaal zouden dus veel lager kunnen uitvallen, met energiekosten van slechts ongeveer ~$2,4/kg. Zo zijn fotochemische methoden (selectieve UV-excitatie) genoemd als mogelijk goedkoper dan centrifugecascades zodra ze op industriële schaal worden toegepast.

Het is echter onduidelijk hoeveel goedkoper het kan worden, aangezien ook de kapitaalkosten, milieuregels enzovoort moeten worden meegerekend.

Beperkte goudproductievolumes

Volgens optimistische modellen produceert een centrale van één gigawatt 2 tot 5 ton goud per jaar. Ter vergelijking: de wereldwijde goudmijnbouw produceert jaarlijks ongeveer 3.500 tot 4.000 ton, terwijl de bovengrondse goudvoorraad wereldwijd naar schatting meer dan 220.000 ton bedraagt.

Dit is misschien wel het meest vernietigende cijfer voor het idee dat kernfusie een onuitputtelijke goudbron kan worden. Zelfs als er duizend kerncentrales in bedrijf waren die samen een terawatt aan vermogen produceren — 10% van de huidige totale opwekkingscapaciteit — zouden ze nog steeds niet meer produceren dan de volledige huidige goudmijnbouw.

Daarbij wordt ervan uitgegaan dat er een onbeperkte voorraad goedkope, verrijkte kwik beschikbaar is en dat elke kernfusiecentrale zich naast de elektriciteitsproductie ook richt op de productie van goud.

Komt er een einde aan transmutatie door kernfusie?

Al met al lijkt het niet waarschijnlijk dat de omzetting van kwik in goud een wezenlijke invloed zal hebben op het aanbod van goud of op de eigenschappen ervan als waardeopslag. En zelfs als grootschalige productie plaatsvindt, zal die per gram waarschijnlijk veel duurder zijn dan de huidige goudwinning.

Dat wil echter niet zeggen dat transmutatie met behulp van kernfusie niet zeer waardevol en nuttig kan zijn. Goud haalde weliswaar de krantenkoppen en werd gepromoot door het PR-team van Marathon Fusion, maar de echte waarde ligt waarschijnlijk juist bij minder bekende, zeldzame niche-elementen.

Zeldzame radioactieve elementen worden bijvoorbeeld steeds vaker en met groot succes gebruikt in innovatieve kankerbehandelingen. Het probleem is echter dat de wereldvoorraad van deze elementen uiterst klein is en dat ze erg duur zijn.

Radium-226 kan bijvoorbeeld op dezelfde manier worden omgezet in radium-225, dat vervalt tot actinium-225. Van deze zeldzame vorm van actinium is door Novartis aangetoond dat ze de basis kan vormen voor een zeer veelbelovende kankerbehandeling.

“De Zwitserse geneesmiddelenfabrikant zet sterker in op radioligandtherapieën, die straling rechtstreeks naar kankercellen brengen, en zet twee late-fasestudies met het experimentele geneesmiddel voort. Radioligandtherapieën zijn inmiddels goed voor bijna 40% van de investeringen van Novartis in kankeronderzoek en -ontwikkeling.”

Dit groeit snel uit tot een grote markt: Novartis verkoopt Pluvicto en Lutathera, die gebruikmaken van het minder krachtige lutetium-177 en vorig jaar samen al 2,8 miljard dollar opleverden. Radiopharmaceutica vormen een snelgroeiend gebied binnen de kankerbehandeling. Eli Lilly, Bristol Myers Squibb en AstraZeneca hebben de afgelopen jaren allemaal ontwikkelaars van radiofarmaceutica overgenomen.

Actinium-225 kost momenteel tientallen miljarden dollars per gram. Zo’n product zou daardoor al snel het hoofdproduct van een kernfusiereactor kunnen worden, waarbij de opgewekte elektriciteit een welkome bijvangst is in plaats van het hoofddoel.

Dit is belangrijk, omdat kernfusie hierdoor mogelijk eerder commercieel levensvatbaar wordt, ook als de technologie nog niet klaar is om energie tegen zeer lage prijzen te produceren.

Beleggen in kernfusie

General Fusion Group Ltd

Hoewel algemene aandacht voor winstgevendheid binnenkort misschien de belangrijkste zorg van de fusie-industrie wordt, blijft het bereiken van netto-energieproductie (bijna tegen elke prijs) met een commercieel model de prioriteit.

Beleggers kunnen nu op de openbare markt beleggen in bedrijven in de kernfusiesector, sinds de bedrijfscombinatie van General Fusion via een SPAC (GFUZ ) in juli 2026.

Het bedrijf streeft ernaar om tegen het einde van de jaren 2020 commerciële systemen en componenten te valideren en halverwege de jaren 2030 te beginnen met de verkoop van commerciële centrales.

Bron: General Fusion

De technologische en ontwerpkeuze voor fusie met een gemagnetiseerd doelwit zou General Fusion in theorie een voordeel moeten opleveren. Deze aanpak biedt namelijk een goed compromis tussen de technische vereisten om de omstandigheden voor kernfusie in stand te houden, met zowel een gematigde energieopsluitingstijd als een gematigde plasmadichtheid.

Bij beide maatstaven drijft een van de parameters van de belangrijkste concurrerende technologieën — traagheidsopsluiting en magnetische opsluiting — tot het uiterste door. Daardoor wordt het moeilijker om die technologieën betrouwbaar en goedkoop toe te passen.

Bron: General Fusion

Hierdoor kan General Fusion afzien van supergeleidende magneten en krachtige lasers, en bestaande materialen gebruiken voor duurzame machines en kosteneffectieve energieproductie. Op de lange termijn kan deze focus op bestaande onderdelen en kostenefficiëntie belangrijker blijken dan louter technische parameters, zoals netto-energieproductie.

Het proces begint met het vormen van een holte in het fusievat. Vervolgens wordt gemagnetiseerd plasma in de holte geïnjecteerd en met vloeibaar metaal samengeperst.

De druk en warmte die daarbij ontstaan, brengen de kernfusie op gang en leveren nog meer warmte op, die kan worden teruggewonnen om energie op te wekken. Hetzelfde proces wordt meerdere keren per seconde herhaald, net als de beweging van de zuigers in een verbrandingsmotor, met als verschil dat de brandstof waterstof is en het verbrandingsproces wordt vervangen door kernfusie.

Bron: General Fusion

Met slechts 133 medewerkers is General Fusion nog altijd vooral een op R&D en technologie gerichte startup, die meer dan 200.000 plasma-experimenten heeft uitgevoerd en 210 patenten bezit.

Beleggers moeten dit profiel in gedachten houden wanneer ze het aandeel van het bedrijf overwegen: er is veel groeipotentieel vanaf een nog altijd bescheiden waardering, maar er kan ook veel misgaan voordat het midden van de jaren 2030 is bereikt.

Een eventuele overstap naar de productie van zeldzame isotopen zou mogelijk eerder inkomsten kunnen opleveren, maar General Fusion heeft hierover nog geen informatie vrijgegeven.

Daarom kan een investering in het bedrijf later worden aangevuld met investeringen in andere fusietechnologieën, zodra bedrijven zoals TAE Technologies naar de beurs gaan (TAE mikt op eind 2026), en met investeringen in andere energietechnologieën, zoals bijvoorbeeld het kernsplijtingsbedrijf van Sam Altman, Oklo, dat ook zeldzame isotopen wil produceren via kernreacties.

(Lees meer over kernfusie in ons speciale rapport over deze technologie, en over de beursgang van General Fusion in het artikel over dit specifieke bedrijf)

Laatste nieuws en ontwikkelingen over het aandeel General Fusion (GFUZ)