Waar was Ruja Ignatova? De zoektocht begin 2023

Ruja Ignatova, bekend als de Cryptoqueen en medeoprichter van OneCoin, werd in januari 2023 door de Amerikaanse autoriteiten gezocht wegens haar vermeende rol in grootschalige fraude. Zij verdween in oktober 2017 uit het publieke zicht. Volgens de FBI nam zij op 25 oktober 2017 een commerciële vlucht van Sofia naar Athene. Dit artikel beschrijft de stand van zaken begin 2023.

De eerste Amerikaanse aanklacht en het arrestatiebevel dateren van 12 oktober 2017 en kwamen uit het Southern District of New York. Een vervangende aanklacht van 6 februari 2018 bevatte vijf aanklachtpunten, waaronder fraude via elektronische communicatie, witwassamenzwering en effectenfraude. Een wettelijke maximumstraf per aanklachtpunt is geen voorspelling van de uiteindelijke straf.

In februari 2022 meldde Deadline dat het verhaal van Ruja Ignatova en OneCoin werd aangepast voor televisie.

De Grote Oplichterij

Ignatova, die zich als Dr. Ruja presenteerde, werd bekend tijdens de opkomst van cryptovaluta. Zij werd gezocht wegens haar vermeende betrokkenheid bij de OneCoin-fraude. Volgens het Amerikaanse ministerie van Justitie richtte zij OneCoin in 2014 op met Karl Sebastian Greenwood. OneCoin werd aangeprezen als concurrent van Bitcoin.

OneCoin verkocht via een internationaal netwerk pakketten die toegang tot een vermeende cryptovaluta beloofden. Deelnemers kregen commissies voor het werven van anderen. Volgens de Amerikaanse aanklagers investeerden slachtoffers wereldwijd meer dan vier miljard dollar in het frauduleuze systeem.

De aanklagers beschreven misleidende uitspraken over onder meer mijnbouw, de blockchain en de waarde van de munten. Het presenteren van een product als cryptovaluta maakte het niet tot een werkelijk openbaar verifieerbaar blockchainnetwerk.

De mogelijkheid om OneCoins te verkopen en het ingelegde geld terug te krijgen was een belangrijk probleem voor deelnemers. Volgens de strafzaak bepaalde OneCoin de geadverteerde koers zelf, in plaats van dat een vrije markt die bepaalde.

Op 11 juni 2016 trad Ignatova op in de Wembley Arena in Londen. Zij voorspelde tegenover het publiek dat Bitcoin binnen twee jaar niet meer ter zake zou doen. Die promotionele uitspraak was geen betrouwbare marktverwachting.

Na haar verdwijning in 2017 bleef haar verblijfplaats onbekend. De FBI noemde mogelijke contacten in verschillende landen en de mogelijkheid dat zij een vals paspoort gebruikte. Dat bewijst niet dat zij bij haar vlucht uit Bulgarije daadwerkelijk een vals paspoort gebruikte.

Haar broer Konstantin Ignatov nam later de leiding over OneCoin over. Hij werd in maart 2019 in de Verenigde Staten gearresteerd. Dat is een afzonderlijk feit van Ignatova’s verdwijning.

Toevoeging aan de FBI-lijst van gezochte voortvluchtigen

De FBI en de opsporingsdienst van de Amerikaanse belastingdienst, IRS Criminal Investigation, onderzochten OneCoin. De Amerikaanse aanklacht tegen Ignatova dateert uit 2017. Volgens de autoriteiten ging het om meer dan vier miljard dollar aan wereldwijd ingelegd geld.

Op 30 juni 2022 voegde de FBI Ignatova toe aan de Ten Most Wanted Fugitives-lijst. De FBI en IRS-CI voerden het strafrechtelijke onderzoek gezamenlijk uit.

Haar plaatsing op de lijst diende om publieke aandacht voor de opsporing te krijgen. Een plaats op dezelfde lijst als verdachten van andere ernstige misdrijven bewijst niet dat zij ook die andere misdrijven heeft gepleegd.

Bij haar toevoeging in 2022 was Ignatova de elfde vrouw in de toen 72-jarige geschiedenis van het programma. Dit is een historische telling en geen uitspraak over de samenstelling van de lijst vandaag.

De FBI’s Tien Meest Gezochte Lijst is een opsporingsprogramma dat in maart 1950 begon. De lijst publiceert informatie over gezochte voortvluchtigen om herkenning en tips uit het publiek te stimuleren. Het is geen ranglijst van bewezen schuld of van de tien zwaarste misdrijven.

De FBI beoordeelt kandidaten in samenwerking met haar regionale kantoren en het hoofdkantoor. Factoren zijn ernstige strafbare feiten of gevaar voor de samenleving en de verwachte waarde van landelijke publiciteit voor de opsporing. Een aanklacht wegens moord of verkrachting is geen noodzakelijke voorwaarde voor iedere plaatsing.

Het doel is nationale en internationale bekendheid te geven aan de opsporing. Namen worden vervangen wanneer iemand wordt aangehouden, de relevante strafprocedure vervalt of de persoon niet meer aan de voorwaarden voldoet.

Begin 2023 stond Ignatova met foto’s en signalement op de FBI-website, maar was haar verblijfplaats nog niet vastgesteld. Ook uitgebreide cameranetwerken en internationale samenwerking garanderen niet dat iedere voortvluchtige snel wordt gevonden.

Medeplichtige bekent schuld

Terwijl Ignatova begin 2023 voortvluchtig was, waren andere betrokkenen aangehouden of vervolgd.

Konstantin Ignatov werd in 2019 gearresteerd en bekende schuld. Advocaat Mark Scott werd in november 2019 schuldig bevonden aan samenzweringen voor witwassen en bankfraude. Ook Gilbert Armenta was betrokken bij een afzonderlijke OneCoin-gerelateerde strafzaak. Hun juridische posities en rollen verschilden.

Volgens de Amerikaanse aanklagers had Ignatova aanwijzingen dat het onderzoek haar naderde. In de berichtgeving werd beschreven dat zij door het afluisteren van het appartement van haar Amerikaanse partner ontdekte dat hij aan een federaal onderzoek meewerkte. Dit is een aan de aanklagers toegeschreven beschrijving, geen onafhankelijke vaststelling van haar verblijfplaats.

Op 16 december 2022 maakte het Amerikaanse ministerie van Justitie bekend dat medeoprichter Karl Sebastian Greenwood in Manhattan schuld had bekend aan fraude via elektronische communicatie en witwassamenzwering in verband met OneCoin.

Federaal aanklager Damian Williams beschreef OneCoin als een van de grootste internationale fraudezaken. Volgens hem hadden Greenwood en anderen slachtoffers misleid met de belofte van een alternatief voor Bitcoin, terwijl de aangeboden munten geen werkelijke waarde hadden.

Greenwood werd in juli 2018 in Thailand gearresteerd en in oktober 2018 uitgeleverd aan de Verenigde Staten.

Volgens de aanklagers leidde Greenwood het internationale verkoopnetwerk waarin deelnemers commissies kregen voor nieuwe klanten. Zij stelden dat hij daarmee zeer grote bedragen verdiende en verwezen naar e-mails over een mogelijke uitstap uit de fraude.

In een e-mail uit 2014 beschreef Ignatova tegenover Greenwood als mogelijke uitstap het meenemen van het geld en het afschuiven van de schuld op iemand anders.

De aanklagers verwezen ook naar e-mails waarin de oprichters kleinerend over hun eigen product en deelnemers spraken. De opmerking waarin investeerders als onnozel werden weggezet, werd toegeschreven aan Greenwood in correspondentie met Konstantin Ignatov, niet zonder meer aan Ruja Ignatova.

Het ministerie van Justitie maakte Greenwoods schuldbekentenis op 16 december 2022 openbaar.

Williams zei dat de vervolging duidelijk moest maken dat fraude met cryptovaluta wordt onderzocht, ongeacht de omvang of ingewikkeldheid van het systeem.

Een onzekere zoektocht

De aanhouding van anderen bewees niet dat Ignatova spoedig gevonden zou worden. Haar verblijfplaats was begin 2023 onbekend. Internationale opsporingsmeldingen ondersteunen samenwerking, maar een Interpol Red Notice is geen internationaal arrestatiebevel en geen bewijs van schuld.

Ten tijde van dit artikel begin 2023 bedroeg de door de FBI aangeboden beloning maximaal 100.000 dollar. Latere verhogingen veranderen dit historische bedrag; raadpleeg voor de actuele beloning de officiële opsporingsinformatie.

Volgens de FBI beschikte Ignatova bij haar verdwijning over aanzienlijke financiële middelen. Geld en internationale contacten kunnen een zoektocht bemoeilijken, maar geven geen zekerheid over waar iemand zich bevindt.

Over haar verdwijning bestonden verschillende theorieën. Geen daarvan bood begin 2023 een bevestigde verklaring voor haar verblijfplaats.

Zij zou zich kunnen schuilhouden of een andere identiteit gebruiken. Dat waren mogelijkheden waarmee onderzoekers rekening hielden, geen vastgestelde beschrijving van haar dagelijks leven.

De FBI vermeldde dat Ignatova mogelijk met gewapende bewakers of andere contacten reisde en haar uiterlijk kon hebben veranderd. Ook dit waren opsporingsaanwijzingen, geen bevestigde actuele waarnemingen.

Er werd ook gespeculeerd dat Ignatova overleden kon zijn. Begin 2023 was dit geen bevestigde verklaring voor haar verdwijning.

Evenmin was vastgesteld dat zij in een afgelegen gebied van haar geld genoot of alweer aan een nieuw plan werkte. Dat bleven onbevestigde mogelijkheden.

Het hoge historische percentage opgespoorde personen op de FBI-lijst geeft geen individuele kansberekening voor Ignatova. Het ondersteunt daarom niet de conclusie dat haar aanhouding binnen korte tijd zeker was.