Nusantara: Nieuwe $35 miljard slimme hoofdstad van Indonesië

Het is niet ongewoon dat landen hun hoofdstad in de moderne tijd willen verplaatsen, vooral wanneer de perceptie bestaat dat de momenteel als hoofdstad gebruikte stad slecht gelegen is, te veel problemen heeft, of al te veel invloed concentreert ten opzichte van de rest van het land.

Zo ziet de hoofdstad van Brazilië er vandaag uit: Brasilia, een vanaf de grond opgerichte stad om de Braziliaanse hoofdstad in 1960 van Rio de Janeiro naar Brasília te verplaatsen.

Egypte doet hetzelfde met de bouw van de “New Administrative Capital” om de ernstige overbevolking, verkeersopstoppingen en vervuiling van Caïro te verlichten.

Een dergelijk project vindt plaats in een van de meest bevolkte landen ter wereld, Indonesië.

Het meest bevolkte land in Zuidoost-Azië, met 288 miljoen mensen, is grotendeels geconcentreerd rond de huidige hoofdstad Jakarta, bewoond door 10 miljoen mensen, en gelegen op het meest bevolkte eiland van het land, Java (157 miljoen mensen).

De nieuwe hoofdstad zal worden gevestigd in een nieuw gebouwde stad op een volledig ander eiland, vanaf de grond opgebouwd, genaamd Nusantara.

De bouw is gaande, na vertragingen door Covid-19, en men verwacht dat de stad uiteindelijk haar eigen regionale hoofdstad wordt met 1,9 miljoen inwoners, waardoor een deel van de administratieve en economische activiteit van het land wordt verplaatst van Jakarta en Java.

Waarom Indonesië haar hoofdstad naar Nusantara verplaatst

Geschiedenis van Indonesië’s plannen voor de verplaatsing van de hoofdstad

Het idee om de hoofdstad van Indonesië van Jakarta te verplaatsen is oud, aangezien het onderwerp al kort na de onafhankelijkheid van het land werd besproken, tijdens het bewind van de eerste president, Sukarno, die in plaats daarvan de recent geopende (1957) stad Palangka Raya overwoog. De belangrijkste reden zijn de milieu- en overbevolkingsproblemen van Jakarta en Java.

Java is een uiterst vruchtbaar land, dankzij vulkanische activiteit en een gunstig klimaat, wat historisch gezien veel dichtere bevolkingscentra mogelijk heeft gemaakt. Maar dit betekent ook dat de meer dan 150 miljoen inwoners veel druk uitoefenen op de natuurlijke hulpbronnen van het eiland, inclusief zoet water.

Jakarta zelf was oorspronkelijk ontworpen voor 800.000 mensen, maar de grootstedelijke regio Jakarta (Jabodetabek) telt nu bijna 42 miljoen inwoners, waardoor het de grootste stedelijke agglomeratie ter wereld is, met veel sloppenwijken en onhygiënische stedelijke omgevingen.

Bovendien, hoewel Indonesië zich vandaag snel ontwikkelt, is het historisch gezien een relatief arm land geweest, met onvoldoende infrastructuur, wat verdere problemen veroorzaakt.

Het idee werd in 2017 nieuw leven ingeblazen, met een 10‑jarenplan om alle overheidskantoren naar een nieuwe hoofdstad te verplaatsen, dat in 2019 werd aangekondigd.

Jakarta: De “Zinkende Stad” en Watercrisis

Een centraal probleem in Jakarta is water.

Ten eerste is er een gebrek aan toegang tot leidingwater, waarbij 60 % van de bewoners er geen toegang toe heeft. Dit leidt tot massale illegale en ongecontroleerde grondwaterwinning, waardoor de ondergrondse watervoorraden van de stad uitgeput raken.

Deze situatie is niet alleen onhoudbaar omdat de ondergrondse voorraden slinken, maar veroorzaakt ook dat de grond onder de stad inzakt, waardoor Jakarta de bijnaam “de Zinkende Stad” heeft gekregen, met een deel van Noord-Jakarta dat jaarlijks tot 25 cm inzakt.

Dit had catastrofale gevolgen voor de stad, aangezien 40 % van het stedelijke gebied nu onder zeeniveau ligt. Dit leidde tot toenemende schade door kusttijdbeslagen, gecombineerd met een intensere moesson als gevolg van klimaatverandering.

De productie van ongeveer 14.000 ton afval per dag door de stad overbelast stortplaatsen en vervuilt de waterwegen.

Ten slotte zijn regelmatige catastrofale overstromingen van 13 grote rivieren in de omgeving een ander probleem, veroorzaakt door de tropische regen tijdens de moesson en vaak slechte afwatering en afvalblokkades.

Op de lange termijn is het mogelijk dat een heel deel van de stad verloren gaat aan de zee.

Of misschien niet, als het Great Sea Wall‑project, een multi‑miljard dollar grootschalig infrastructuurinitiatief ontworpen om de stad en de regio te redden met 500–700 kilometer dijken en zeewallen, slaagt. Het kan $40 mrd‑$80 mrd kosten en zal naar verwachting meerdere decennia duren om te bouwen.

Jakarta Luchtvervuiling en Verkeerscongestieproblemen

De aanwezigheid van tot 20 miljoen gemotoriseerde voertuigen en nabijgelegen kolencentrales maakt de lucht tot een van de meest vervuilde ter wereld, zo niet de meest vervuilde, omdat een gebrek aan vochtigheid in de atmosfeer en andere meteorologische omstandigheden de situatie nog verergeren.

Dezelfde voertuigen staan ook bekend om eindeloze congestie, waarbij slechte verkeersstromen de stad naar schatting economische verliezen van ongeveer 2 % van het BBP kosten.

Echter, zolang de stad het politieke, economische en culturele centrum van het land blijft, wordt verwacht dat de bevolking blijft groeien. En dit is een trend die moeilijk te doorbreken is, zelfs met de geplande verplaatsing van de hoofdstad naar Nusantara.

Overzicht van Nusantara

Ontwikkeling van Nusantara: Locatiekeuze en Bouw

De noodzaak om de bevolkingsdruk in Jakarta te verminderen is de reden waarom het hoofddoel van Nusantara is om een deel van het politieke en culturele centrum van het land volledig uit Jakarta en Java te verplaatsen.

De naam “Nusantara” is een oud Javaans woord dat “buitenste eiland” of “archipel” betekent, een term die gelijkstaat aan de Maleise archipel buiten Indonesië.

De locatiekeuze nam vele jaren in beslag, met als belangrijkste eis dat de locatie relatief vrij is van aardbevingen, tsunami’s en vulkanen, en tevens een maritieme haven kan huisvesten.

Uiteindelijk zijn de jungles van Oost-Borneo gekozen als de locatie voor Nusantara. Borneo is dunbevolkt en het derde grootste eiland ter wereld.

De exacte locatie is een heuvelachtig landschap van bossen en oliepalmplantages, 30 kilometer (19 mijl) landinwaarts van de Straat van Makassar.

Het project wordt beheerd door een agentschap genaamd de Nusantara Capital City Authority. Het verschilt van andere Indonesische steden doordat het rechtstreeks verantwoording aflegt aan de centrale overheid.

De eerste fase van de ontwikkeling omvat de bouw van overheidsfaciliteiten en andere gebouwen voor de verwachte initiële bevolking van 500.000 mensen, volgens de projectwebsite. Eind 2025 bedroeg de bevolking 147.000 mensen, voornamelijk woonachtig in bestaande dorpen, met 1.700 tot 4.100 ambtenaren die in 2026 moesten verhuizen.

Kosten, omvang en tijdlijn van het Nusantara‑project

Het project zal naar verwachting tot $35 mrd kosten, met een financieringsverdeling van 20 % gefinancierd door de Indonesische staatsbegroting (APBN) en 80 % afkomstig van private en buitenlandse investeringen. Halverwege 2025 had de benodigde investering ongeveer een derde van het totale geplande bedrag bereikt.

De nieuwe Indonesische hoofdstad zal 256.142 hectare beslaan, ongeveer drie keer zo groot als Singapore. Een stad van 6 miljoen mensen, wat betekent dat Nusantara waarschijnlijk een relatief lage bevolkingsdichtheid zal hebben, passend bij haar “groene” ambities (zie hieronder), met slechts een kwart van het totale oppervlak dat wordt ontwikkeld, en de rest behouden als parken en natuurreservaten.

Het stuk land tussen de hoofdstad en de zee zal ook vele natuurreservaten bevatten om het rijke ecosysteem van mangroven, neusapen en Irrawaddy-dolfijnen te behouden.

Tussen de 150.000 en 200.000 arbeiders hebben deelgenomen aan fase 1 van de bouw.

Water, de plaag van Jakarta, zal worden beheerd met veel gloednieuwe infrastructuren:

• De Sepaku Semoi-dam, met een capaciteit van 2.500 liter per seconde, voegt zich bij de 3.000 liter per seconde van de Sepaku-rivierinlaat en vermindert het overstromingsrisico.
• Water zal worden verdeeld via een hoofdleiding van 16 km
• Er is al een zonne‑energiecentrale van 50 MW gebouwd, en meer groene‑energie‑infrastructuur is gepland.

Het project was aanvankelijk gepland om in 2026 geopend te worden, maar wordt nu verwacht pas in 2028 operationeel te zijn, en volledig afgerond tegen 2045 voor de 100‑jarig jubileum van de onafhankelijkheid van Indonesië. Tegenwoordig zijn vooral basisinfrastructuur, het presidentiële paleis, belangrijke ministeriële kantoren en infrastructuur voor de eerste verhuizing voltooid.

Nusantara’s groene ambities

Net als veel moderne megaprojecten, zoals de Saoedische “NEOM”, heeft Nusantara grote groene ambities en wil het een voorbeeld en model worden voor andere Indonesische steden en de wereld.

De toewijding aan ruimte, in een land waar steden overbevolkt zijn, is een eerste element, met 75 % van de stad gereserveerd voor bossen en open groene gebieden. Over het geheel zijn alle woongebieden zo ontworpen dat essentiële voorzieningen en openbaar vervoer binnen een wandeling of fietstocht van 10 minuten bereikbaar zijn.

Men verwacht dat de stad volledig wordt aangedreven door hernieuwbare energie, gebruikmakend van het onbenutte waterkrachtpotentieel van Borneo en het krachtige zonlicht op de tropische breedtegraden, met al 104.000 ton CO₂‑besparing per jaar dankzij een zonne‑energiecentrale van 50 MW. In totaal zal tot 2 GW aan zonne‑ en windcapaciteit worden geïnstalleerd om de stad van stroom te voorzien.

Een ander belangrijk onderdeel dat zowel bij deze groene agenda als bij verbeterd urbanisme past, is een sterke daling in het gebruik van individuele voertuigen. Het doel is dat 80 % van het vervoer wordt ondersteund door niet‑privé middelen.

De stad wordt dus gepland rond dichte, wandelbare gebieden en zal een stadsoverkoepelend netwerk van fietspaden, twee spoorlijnen voor een metrosysteem, een bus‑rapid‑transit‑systeem en autonome elektrische minibussen omvatten.

Nusantara: Indonesië’s AI‑aangedreven slimme stad

Vanaf de grond nieuw beginnen, biedt een nieuwe stad ook een uitstekende mogelijkheid om bestuursmethoden te veranderen.

Nusantara zal een zogenoemde slimme stad zijn, met digitale infrastructuren zoals een 5G‑netwerk en een Nationaal Datacentrum van 160 petabyte dat realtime stadsbeheer mogelijk maakt.

Het Integrated Command and Control Centre (ICCC) zal AI‑aangedreven sensoren en bewaking gebruiken om stedelijke activiteiten te monitoren, verkeer te beheren en noodhulp te coördineren.

Agentische AI en gefedereerde kennisplatformen zullen worden ingezet om de infrastructuur te laten “leren” en diensten zoals energiedistributie automatisch te optimaliseren.

Inwoners zullen via de IKN Smart City‑app toegang krijgen tot alle stadsdiensten (gezondheid, onderwijs en administratie), die een gecentraliseerde digitale identiteit voor veilige identificatie bevat.

Deze infrastructuur wordt fysiek ondersteund door een netwerk van Multi‑Utility‑Tunnels (MUT), waarin alle essentiële nutsvoorzieningen (stroom, glasvezel, water) zijn ondergebracht in slimme ondergrondse tunnels, uitgerust met sensoren voor realtime lek‑ en foutdetectie.

De stad zal ook zes economische clusters hebben die gericht zijn op nieuwe technologie om het niet alleen een administratieve stad te maken, maar ook een R&D‑ en innovatiedeel:

• Industrie voor schone technologie
• Geïntegreerde farmaceutica
• Duurzame landbouw
• Ecotoerisme en gezondheidstoerisme
• Chemische producten en downstream‑producten
• Koolstofarme energie.

Nusantara Transport: Wegen, Spoorwegen en Luchthavens

Gelegen zo ver van de huidige hoofdstad en het economische en demografische centrum van het land, zal de nieuwe hoofdstad goede verbindingen met de rest van het land nodig hebben.

Lokaal zal dit een tolweg van 47 km (29 mijl) omvatten die het centrale overheidsgebied verbindt met het nabijgelegen Balikpapan. De weg zal ook de riviermonding en de zee overspannen met een nieuwe brug op Balang-eiland naar het zuiden.

Een nieuw intercity‑ en regionaal spoorwegsysteem zal Nusantara verbinden met Samarinda en Balikpapan, als onderdeel van het bredere Trans‑Kalimantan‑spoorwegnetwerk dat het gehele Indonesische deel van Borneo met spoorverbinding zal verbinden.

De stad zal ook worden bediend met luchtverbindingen via de nabijgelegen Aji Pangeran Tumenggung Pranoto International Airport in Samarinda, de Sultan Aji Muhammad Sulaiman Sepinggan Airport van Balikpapan, en een nieuwe Nusantara International Airport (VVIP‑luchthaven).

De Toekomst van Nusantara en Indonesië

Vooruitgang en Kritieken

Net als veel dergelijke ambitieuze en voornamelijk politiek gemotiveerde projecten heeft Nusantara zijn deel van de kritiek gekregen. Naast zorgen over de impact op het relatief ongerepte natuurlijke ecosysteem van Borneo en de inheemse bevolking, is scepsis over de realiteit van de getekende plannen gedeeltelijk gerechtvaardigd.

De Indonesische staat heeft geen onbeperkt budget om aan deze nieuwe hoofdstad te besteden, en velen geloven dat hetzelfde geld beter gebruikt had kunnen worden voor de bouw van openbare infrastructuur in Jakarta. En natuurlijk is er de potentieel slechte uitstraling van de regering die “wegrent en Jakarta en haar inwoners achterlaat” voor een schonere, minder drukke en over het algemeen prettigere nieuwe stad.

Covid‑19 heeft verdere vertragingen en verstoringen aan de oorspronkelijke plannen toegevoegd.

Desondanks lijkt de Indonesische regering nog steeds toegewijd aan het project, ondanks de vertragingen, en is begonnen met het verplaatsen van sleuteladministratief personeel naar de nieuwe stad.

Het is ook een sleutelproject om de economie en het urbanisme van Indonesië in evenwicht te brengen, een land dat bestaat uit enkele grote en vele kleine eilanden, maar waarvan de politieke, culturele en economische richting lange tijd volledig werd gedomineerd door Java.

En de testimplementatie van sleuteltechnologieën zoals groene energie, autonome voertuigen en slimme stadsystemen kan het sjabloon vormen om de rest van de economische ontwikkeling van het land duurzamer te maken en het dagelijks leven van gewone burgers te verbeteren.

Wat met Jakarta?

Toch zal deze verandering mogelijk niet veel voor Jakarta betekenen, aangezien de stad veel van de economische groei en dynamiek van het land concentreert, waardoor de bevolking sneller groeit dan de verwachte verhuizingen naar Nusantara.

En dit lost ook niet het probleem op van verzinkende grond, overstromingen, vervuiling of congestie in Jakarta of Java in het algemeen.

Dus het eindresultaat van dit project zal waarschijnlijk een beetje lijken op het geval van Brazilië. Een aparte administratieve stad die als hoofdstad fungeert (Brasilia en Nusantara), maar de voormalige hoofdstad blijft de grootste stad van het land qua bevolking en economische activiteit, met alle voordelen en disfuncties die daarmee gepaard gaan.

Investeren in Nusantara

Caterpillar

Het Nusantara‑project zoekt investeerders voor veel van zijn belangrijkste infrastructuurprojecten die met private partners worden ontwikkeld, en heeft zelfs een speciale website voor investeringen in grond, vastgoedontwikkeling of commerciële activiteiten.

Echter, een project van deze omvang zal uiteindelijk in de eerste plaats een bouw‑ en civieltechnisch project zijn. Een belangrijke partner van de Indonesische regering in deze taak is Caterpillar, het zware machineriebedrijf.

Caterpillar gebruikt Nusantara als proefterrein voor zijn Autonome Bouwvloot, recentelijk gepresenteerd op de technologische beurs CES in Las Vegas.

Het bedrijf integreert AI, machine learning, computer vision, edge computing, LiDAR, radar, GPS en high‑resolution camera’s om zijn bouwapparatuur autonoom te laten werken. Nu de technologie niveau vier van autonomie bereikt, is het nog één stap verwijderd van volledig autonome operaties.

Dit kan bouwprojecten niet alleen efficiënter, maar ook veiliger maken.

“Veiligheid is echt onze litmus‑test voor autonome technologie — het overnemen van repetitieve en gevaarlijke taken en het mogelijk maken van een remote‑operatieoplossing. Door autonomie in bouwprocessen te integreren, hervormen we de industrie om veiligere bouwplaatsen, betere banen en eenvoudige precisie te bereiken die de productiviteit voor de moderne bouwplaats opnieuw definieert,”

Dit is geen nieuwe ontwikkeling, aangezien het bedrijf sinds 2013 autonome transport in grote, open‑pit mijnen heeft geïntroduceerd.

Dit breidt zich nu uit naar een veel breder scala aan machines van het bedrijf, met gereedschappen die worden gebruikt voor het bouwen van wegen en andere infrastructuren zoals laders, bulldozers, transportwagens, graafmachines en bodemverdichters. Dit kan een duurzaam voordeel voor Caterpillar opleveren ten opzichte van minder geavanceerde concurrenten, met minder kapitaal.

Het bedrijf is ook een leider in het bouwen van koolstofneutrale zware machines, de inzet van AI op bouwplaatsen (beyond “just” autonomy), en een gigant in energieopwekking (grote dieselmotoren en gasturbines) en railtransport (locomotieven, treinmotoren, railinfrastructuur).

(U kunt ook meer lezen over Caterpillar‑activiteiten wereldwijd in ons investeringsrapport gewijd aan het bedrijf.)

Laatste CAT (CAT) Aandelen Nieuws en Ontwikkelingen