Wie betaalt als autonome financiële dienstverlening misgaat?

AI-slimme contracten hebben verantwoordingsplicht nodig om op te schalen

Een AI-agent verplaatst geld nadat hij marktgegevens heeft geïnterpreteerd. Een slim contract voert de transactie precies uit zoals opgedragen. De technologie werkt, maar de klant verliest geld omdat de instructie onjuist was. Wie betaalt?

Het antwoord op die vraag kan mede bepalen of autonome financiële dienstverlening uitgroeit tot betrouwbare infrastructuur of een experiment blijft dat klanten voorzichtig benaderen. Snellere uitvoering levert waarde op, maar voor institutionele acceptatie zijn ook duidelijke bevoegdheden, doeltreffende waarborgen en een geloofwaardige procedure voor het afhandelen van verliezen nodig.

Een conceptuele studie van Kwok Tung Cheung en Sridhar Ramamoorti, gepubliceerd in AI and Ethics, onderzoekt de verantwoordingsplicht wanneer agentische AI interageert met slimme contracten.¹ De centrale stelling biedt een constructieve richting: organisaties kunnen al vóór de implementatie verantwoordingsplicht vastleggen, ook als het na een incident moeilijk blijkt om individuele schuld vast te stellen.

Hoe agentische AI het risico van slimme contracten verandert

Een conventioneel slim contract voert geprogrammeerde voorwaarden uit. Een AI-agent voegt interpretatie toe: hij kan informatie beoordelen, hulpmiddelen kiezen en transacties initiëren om een doel te bereiken. In de praktijk kan het model buiten de blockchain werken en tegelijk contracten aanroepen die zijn beslissingen uitvoeren.

Dit roept twee afzonderlijke vragen op. Heeft het contract de transactie correct uitgevoerd? En was de agent bevoegd en gerechtvaardigd om die actie aan te vragen? Een transactie kan technisch geldig zijn en toch een operationele tekortkoming vormen.

De paper illustreert dit aan de hand van een hypothetisch scenario rond gedecentraliseerde kredietverlening. Een onverwachte interactie met een orakel, een dienst die externe prijsgegevens levert, zorgt ervoor dat een AI-monitor een onterechte liquidatie van onderpand in gang zet. Het daaruit voortvloeiende verlies overschrijdt verschillende grenzen: gegevenslevering, modelgedrag, protocolconfiguratie en uitvoering.

Voor lezers die AI-agenten die geld verplaatsen volgen, is dit de volgende bestuursuitdaging. Transactietoestemming bepaalt wat software mag doen. Verantwoordingsplicht bepaalt welke betrokkenen ter verantwoording moeten worden geroepen wanneer die toestemming schade veroorzaakt.

Wat de studie over AI-verantwoordingsplicht voorstelt

De auteurs maken onderscheid tussen toerekenbaarheid, aanspreekbaarheid en verantwoordingsplicht. In grote lijnen gaat het om de vraag aan wie een handeling kan worden toegeschreven, wie de redenen ervoor moet uitleggen en wie onderworpen is aan een institutionele procedure met consequenties.

Volgens hun betoog kan verantwoordingsplicht blijven bestaan, ook als er onzekerheid is over de andere twee. Een bedrijf kan duidelijke verplichtingen aanvaarden voor de inzet van een systeem zonder te hoeven bewijzen dat een bepaalde medewerker elke uitkomst had voorzien. Die verplichtingen moeten eerlijk worden vastgesteld en niet willekeurig worden opgelegd nadat er verliezen zijn geleden.

De volgende voorwaarden vatten de voorgestelde basis in de paper samen voor legitieme verantwoordingsplicht zonder bewijs van individuele schuld.

Dit onderscheid is van belang voor particuliere gebruikers. Door voorwaarden te accepteren krijgt een kredietnemer geen zeggenschap over het modelontwerp of de keuze van het orakel. Daarom leggen de auteurs een aanzienlijk deel van de verplichtingen hogerop in de keten. Dit is een voorgesteld kader, geen bewering dat deze verdeling van aansprakelijkheid al in alle rechtsgebieden geldt.

Menselijke controle vereist tijd en bevoegdheden

De paper bepleit een aanpak waarbij mensen de regie houden: zij bepalen de doelstellingen, het aanvaardbare gedrag, de interventierechten en de verantwoordingsplicht voor de implementatie. Het is niet genoeg dat iemand de activiteiten in de gaten houdt als transacties al zijn afgerond voordat die persoon kan ingrijpen.

De voorbeelden van waarborgen voor kredietverlening in de paper zijn onder meer een drempel van $250.000 waarboven een liquidatie moet worden beoordeeld, een prijsfeed op basis van een gemiddelde over ten minste 15 minuten en een bezwaarperiode van ten minste 60 minuten voor liquidaties die aan de voorwaarden voldoen. Dit zijn voorgestelde ontwerpinstellingen, geen empirisch vastgestelde veiligheidsnormen.

Die kanttekening legt een belangrijke commerciële afweging bloot. Een liquidatie uitstellen kan een kredietnemer beschermen tegen onjuiste gegevens, maar vergroot tegelijk de blootstelling van een kredietverstrekker als het onderpand daadwerkelijk sterk in waarde daalt. Verschillende activa en markten vereisen verschillende controles. Een universele wachttijd is moeilijk te rechtvaardigen.

Een praktische implementatie zou daarom menselijke beleidsbeslissingen combineren met geautomatiseerde handhaving. Kleine, toegestane acties kunnen meteen doorgaan; ongebruikelijke acties kunnen worden gepauzeerd; noodsituaties kunnen vooraf vastgelegde beperkingen activeren.

• Bepaal tot welke activa, bestemmingen en bedragen een agent toegang heeft.
• Houd de cumulatieve blootstelling over reeksen transacties in de gaten.
• Wijs bevoegdheden om in te grijpen toe en test of die onder druk effectief zijn.

Verantwoordingsplicht is onderdeel van de financiële infrastructuur

De bredere commerciële implicatie is dat autonome financiële dienstverlening zowel de transactiekosten als de kosten van mislukking moet beheersen. Goedkopere afwikkeling levert mogelijk maar beperkte besparingen op als klanten moeten opdraaien voor dure geschillen, herstelmaatregelen of onverwachte verliezen.

Neem als voorbeeld een agent die betalingen van minder dan $100 mag uitvoeren. Honderden betalingen die elk afzonderlijk aan de regels voldoen, kunnen samen toch het beoogde budget van de klant overschrijden. De relevante controle betreft daarom de cumulatieve uitgaven voor een taak of periode, niet alleen het bedrag per transactie.

Controles moeten ook buiten de discretionaire bevoegdheid van het model vallen. Een agent vragen zich aan een budget te houden is iets anders dan onafhankelijke software verplichten ongeoorloofde uitgaven af te wijzen. Zo wordt onderscheid gemaakt tussen het vermogen van de agent om een handeling voor te stellen en de bevoegdheid van het systeem om die uit te voeren.

Naarmate betalingen tussen machines het aanbod uitbreiden van diensten die software kan afnemen, wordt dat onderscheid waardevoller. Een agent die gegevens koopt en daar vervolgens mee handelt, creëert een keten van samenhangende beslissingen. Operators moeten de volledige workflow begrijpen.

Voor compensatie is ook financiële dekking nodig

Een verdere implicatie gaat verder dan de rolverdeling in het artikel: een verantwoordelijke partij moet over voldoende middelen beschikken om haar verplichtingen na te komen. Een aangewezen operator met onvoldoende kapitaal biedt weinig bescherming wanneer meerdere klanten tegelijkertijd verliezen lijden.

Reserves, verzekeringen of contractuele garanties kunnen, afhankelijk van de activiteit, een geloofwaardige regeling voor herstel ondersteunen. Elk daarvan brengt kosten en beperkingen met zich mee. Uitsluitingen in verzekeringspolissen kunnen bijvoorbeeld juist een leemte opleveren wanneer onbekend gedrag van een agent tot verlies leidt.

Voor beleggers betekent dit dat ze de bedrijfseconomie moeten beoordelen nadat waarborgen en verplichtingen tot herstel zijn meegerekend. De groei van het aantal transacties op een platform vertelt maar een deel van het verhaal. Duurzame marges hangen af van de kosten om veilig te opereren en van de verliezen die op de balans blijven staan.

Coinbase verbindt AI-agenten met financiële transacties

Coinbase biedt beleggers op de openbare markt blootstelling aan bedrijven die deze mogelijkheden ontwikkelen. De lancering van Agentic Wallets beschrijft instelbare sessielimieten, limieten per transactie, isolatie van privésleutels en transactiescreening. Deze functies laten zien hoe de toegang tot financiële diensten op infrastructuurniveau kan worden begrensd.

In de aankondiging van 22 september 2026 maakte Coinbase for Agents aandelen en x402-betalingen mogelijk, waarmee agentgestuurde handel werd verbonden met betalingen voor data- en modeldiensten. Coinbase beschreef instelbare toegang tot activa, uitgavenlimieten en goedkeuringen per handeling.

In dezelfde aankondiging staat dat gebruikers de activiteiten van agenten aansturen en het transactierisico dragen. Dat vormt een veelzeggend contrast met de voorkeur van het onderzoek om model- en protocolrisico’s toe te delen aan partijen die daar invloed op kunnen uitoefenen. Waarborgen in producten en contractuele verantwoordingsplicht pakken verschillende onderdelen van het probleem aan.

De tools van Coinbase tonen niet aan dat het bedrijf het raamwerk uit het artikel toepast. Het verband met beleggingen is breder: de adoptie van agenten kan de vraag naar wallet-, betaal- en transactiediensten vergroten. Of die vraag tot wezenlijke inkomsten leidt, hangt af van het gebruik, de mogelijkheden om inkomsten te genereren, de concurrentie en de operationele kosten. Coinbase blijft ook blootgesteld aan de bredere cryptomarkt.

Laatste nieuws en ontwikkelingen rond Coinbase (COIN)

Waar beleggers op moeten letten bij autonome financiële dienstverlening

Het onderzoek biedt een argument voor governance, maar valideert de voorgestelde waarborgen niet experimenteel. Handhaving tegenover pseudonieme organisaties blijft moeilijk, en het hypothetische scenario van liquidatie kan niet aantonen hoe controles werken tijdens een daadwerkelijke marktcrisis.

Toch biedt het onderzoek een nuttige richting om de voortgang te beoordelen. Beleggers kunnen letten op duidelijke bevoegdheidsgrenzen, geteste interventiemechanismen, transparante toedeling van verliezen en aanwijzingen dat klanten waarde hechten aan die bescherming.

De sterkste bedrijven zijn mogelijk de bedrijven die autonomie betrouwbaar genoeg maken om er herhaaldelijk gebruik van te maken. Duidelijke verantwoordingsplicht kan ertoe bijdragen dat snellere financiële uitvoering uitgroeit tot een dienst die instellingen en particulieren vertrouwen.

Bronnen:

¹ Cheung, K. T. en Ramamoorti, S. (2026). Verantwoordingsplicht bij slimme contracten en agentische AI: hoe kan de verantwoordelijkheidskloof worden aangepakt en betekenisvolle menselijke controle behouden blijven? AI and Ethics, 6, artikel 585. https://doi.org/10.1007/s43681-026-01434-3