Trump’ın Ticaret Savaşları: Neler Oldu, Misillemeler ve Ne Bekleniyor

Bu yazı, Şubat 2025 ortasındaki karar ve açıklamaların tarihsel bir değerlendirmesidir. Gümrük vergileri ve karşı önlemler sonradan değişebildiği için aşağıdaki oranlar bugünkü tarife tarifesi olarak kullanılmamalıdır. ABD Başkanı Donald Trump’ın ikinci döneminin ilk haftalarında Kanada, Meksika, Çin, çelik ve alüminyuma yönelik kararları, ticaret politikasını yeniden yatırımcıların gündemine taşıdı.

Gümrük vergisi nasıl işler?

Tarife, ithal edilen mala sınırda uygulanan vergidir. ABD’de vergiyi gümrüğe ithalatçı öder; mali yük daha sonra fiyatlar, kâr marjları ve tedarik sözleşmeleri yoluyla ithalatçı, tüketici ve yabancı satıcı arasında paylaşılabilir. Bu nedenle bir tarifenin tümünü yabancı devletin ödediğini veya bütün maliyetin otomatik olarak tüketiciye geçtiğini söylemek doğru değildir. Tarife, yerli üreticiye rakip ithalatı pahalılaştırabilir; aynı zamanda ithal parça kullanan yerli üreticinin maliyetini artırabilir. Kavramın ayrıntıları için gümrük vergisi açıklamamıza bakabilirsiniz.

ABD’nin mal ticareti açığı, bu tartışmanın önemli bir parçasıdır. Açık tek başına bir ülkenin «kaybettiğini» veya üretiminin yok olduğunu göstermez; hizmet ticareti, tasarruf ve yatırım dengesi, döviz kuru ve tedarik zincirleri de tabloyu etkiler. Sanayisizleşmenin bütün nedenlerini tek bir ticaret rakamına bağlamak mümkün değildir.

Kaynak: Visual Capitalist

Şubat 2025: Kuzey Amerika ve Çin

Beyaz Saray’ın 1 Şubat açıklaması, Kanada ve Meksika’dan ithalata ek %25, Çin’den ithalata ek %10 vergi öngördü. Kanada enerji ürünleri için %10 oranı açıklandı. Yönetim, bu kararı sınır güvenliği ve fentanil akışıyla gerekçelendirdi. Ancak Kanada ve Meksika için ilan edilen vergiler, Kanada ve Meksika hakkında 3 Şubat’ta yayımlanan emirlerle 4 Mart’a kadar duraklatıldı. İlan edilen oranı, Şubat ortasında fiilen tahsil edilen kesintisiz bir vergi gibi anlatmak yanıltıcı olur.

Kanada hükümeti 1 Şubat’ta ABD mallarının toplam 155 milyar Kanada dolarlık bölümüne %25 karşı vergi planladığını açıkladı. İlk 30 milyar dolarlık bölüm ile daha sonra değerlendirilmesi öngörülen 125 milyar dolarlık bölüm farklı aşamalardı; tamamı o gün yürürlüğe girmedi. Meksika da tarife ve tarife dışı önlemler üzerinde çalıştığını bildirdi. Bu açıklamalar, gerçekleşmiş ekonomik etki ile olası karşılıkların ayrı değerlendirilmesini gerektirir.

Çin, ABD ürünlerine ek tarifeler ve tungsten, tellür, bizmut, molibden ile indiyumla bağlantılı bazı ürünlerde ihracat kontrolü ilan etti. Kritik mineraller üzerindeki kısıtlamalar savunma, elektronik ve enerji tedarik zincirleri için risk yaratabilir. Bunun hangi şirketin kazancına veya belirli bir hisse fiyatına ne ölçüde yansıyacağı ise ayrıca incelenmelidir.

Çelik, alüminyum ve karşılıklılık planı

ABD yönetimi 10 Şubat’ta çelik ve alüminyum ithalatına %25 oranında tarife uygulanacağını duyurdu. Kanada önemli bir tedarikçi olsa da etkiler ürün ve ülkeye göre değişir. İthal girdilere bağımlı ABD şirketleri için daha yüksek maliyet, yerli metal üreticileri içinse daha güçlü fiyatlama gücü olasıdır; bunlar garanti sonuçlar değildir.

Kaynak: Mining.com

13 Şubat’taki «adil ve karşılıklı ticaret» planı, başka ülkelerin tarifeleri ve bazı ticaret engellerini inceleme niyetini duyurdu. Brezilya etanolü, Hindistan tarım ürünleri ve motosikletleri, AB otomobilleri gibi örnekler tartışmaya girdi. Bir plan veya inceleme, adı geçen her ürüne o gün yeni bir tarife uygulandığı anlamına gelmez. Oranlar için ürün kodu, menşe, muafiyet ve yürürlük tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.

Kaynak: India Today

AB’nin KDV’si gümrük vergisi midir?

Trump yönetimi, bazı açıklamalarında Avrupa’nın katma değer vergisini ticaret engeli olarak değerlendirdi. Avrupa Komisyonu ise KDV’nin yerli ve ithal mallara aynı kuralla uygulanan iç tüketim vergisi olduğunu vurguluyor. İthal mala özel gümrük vergisiyle aynı kavram değildir. Politik anlaşmazlık gerçek olsa da bir ülkedeki KDV oranını doğrudan ABD malına uygulanan tarife oranı gibi göstermek hatalıdır.

Kaynak: Tax Foundation

AB liderleri, çelik ve alüminyum tarifelerine karşı orantılı önlem alınacağını bildirdi. Birlik, daha önce kullanılan ticaret yaptırımı araçlarına ve ekonomik baskıya karşı düzenlemelerine sahipti. Bununla birlikte Şubat ortasında belirli misilleme ürünleri ve tarihlerinin tamamı kesinleşmemişti; olasılıkları yürürlükteki yaptırım olarak sunmamak gerekir.

Diğer ticaret ortakları

Japonya, çelik ve alüminyum önlemlerinden muafiyet istedi. Güney Kore, ABD ile serbest ticaret anlaşmasına rağmen başka ülkelerdeki fabrikaları üzerinden dolaylı etkilerle karşılaşabilirdi. Tayvan için yarı iletken üretiminin ABD’ye taşınması tartışması öne çıktı. Hindistan’ın mevcut tarifeleri, karşılıklılık planı açısından mercek altına alındı. Bu ülkelerin tamamının aynı tarihte ABD’ye karşı yeni tarifeler yürürlüğe koyduğu söylenemez.

Şirketler, yatırımcılar ve belirsizlik

Tarifeler, korunan yerli üreticilere yarar sağlayabilir; ithal girdi kullanan imalatçılar, ihracatçılar ve tüketiciler için maliyet yaratabilir. Kanada ve Meksika’daki entegre otomotiv zincirleri, Çin’e bağlı kritik mineral tedariki ve AB-ABD ticareti farklı kanallardan etkilenebilir. Şirket düzeyinde sonuç için tedarik kaynakları, sözleşmeler, fiyatlama gücü ve gerçek yürürlük tarihleri incelenmelidir. Genel bir «kazananlar ve kaybedenler» listesi, hisse getirisi tahmini değildir.

Jeopolitik gerginlikler altın ve Bitcoin’e ilgiyi etkileyebilir; fakat bu varlıkların fiyatları birçok başka nedene de bağlıdır. Ticaret açığı, doların rezerv para rolü veya bir tarife açıklaması tek başına belirli bir fiyat yönünü kanıtlamaz. Şubat 2025’teki kararlar, anlaşmalar ve misillemeler değişebileceğinden yatırım değerlendirmesi güncel resmi tarife metinlerine dayanmalıdır.

Birincil kaynaklar

Beyaz Saray: 1 Şubat 2025 tarife açıklaması; Kanada tarifesi için duraklatma emri; Meksika tarifesi için duraklatma emri; Kanada Maliye Bakanlığı’nın karşı önlem açıklaması; Beyaz Saray’ın 13 Şubat karşılıklılık planı.