Hedera’nın 2023 gelişmeleri: EVM, kimlik tokenleri ve yapay zekâ örneği

Hedera, hashgraph kullanan ve akıllı sözleşmeleri destekleyen bir dağıtık defter ağıdır. Bu yazı, 2023 yılında ele alınan gelişmeleri ve bunların ne anlama geldiğini inceliyor. Ağ, EVM ortamının yanı sıra kendi yerel hizmetlerini de sunar; uygunluğu uygulamanın ihtiyaçlarına bağlıdır.

EVM uyumluluğunun geliştirilmesi

Hedera, Haziran 2023’te Ethereum Virtual Machine uyumluluğuna yönelik stratejisini açıkladı. Solidity ve Vyper, EVM bayt koduna derlenebilir; ancak geliştiriciler hedef ortamın desteklediği özellikleri kontrol etmelidir. Hedera’nın EVM desteği bu yazının yayımlandığı tarihte ilk kez başlamadı.

Amaç, Ethereum araçlarını tanıyan geliştiricilerin geçişini kolaylaştırmaktı. Maliyet, performans ve güvenlik uygulamaya bağlıdır. Dolar cinsinden belirlenen ücret tarifesi, HBAR tutarının değişmez olduğu anlamına gelmez. Hızlı kesinleşme de sıfır gecikme demek değildir.

Kaynak: Hedera internet sitesi

JSON-RPC Relay, EVM araçları için tanıdık bir arayüz sağlar. HIP-206, HIP-358, HIP-376 ve HIP-514, HTS ile akıllı sözleşmelerin etkileşimine ilişkin iyileştirme önerileridir; dört yeni ERC-20 token standardı değildir. Desteklenen HTS işlevleri, ERC-20 ve ERC-721 arayüzleri aracılığıyla kullanılabilir.

Kimlik ve yetkinlik tokenleri

Hedera’nın 2023 tarihli materyalleri, KYC/KYB tokenlerini ve yetkinlik ya da katılımı gösteren rozet tokenlerini ele alıyordu. Bunlar dijital belgelendirme örnekleriydi; mevcut kimlik kontrollerinin tümünün kaldırılabileceğini göstermiyordu.

KYC ve KYB

KYC kişilerin, KYB ise işletmelerin kimliğinin doğrulanmasıyla ilgilidir. Bir hizmet, bilgileri dağıtık defterin dışında kontrol ederek işlemin tamamlandığını gösteren bir token düzenleyebilir. Bu, kullanıcının bütün kişisel verilerini yayımlamasını veya her uygulamayla paylaşmasını gerektirmez. Kimlik doğrulama ile botları engelleme de aynı görev değildir.

Yetkinlik ve katılım rozetleri

Rozet tokeni, tamamlanan bir eğitimi, katılımı veya başarıyı gösterebilir. Belgenin değeri içeriğine ve düzenleyen kuruluşa bağlıdır; kişinin kendi düzenlediği bir rozet, harici bir yeterliliği kendiliğinden doğrulamaz.

Rozetler dijital bir yetkinlik profiline eklenebilir. Tokenin üst verilerindeki bilgiler veya bağlantılar, belirtilen iddiaların doğru olduğunu tek başına kanıtlamaz.

Benzer şekilde bir belge, hizmet kullanımını veya ağa katılımı tanımlayabilir. Bunlar olası kullanım alanlarıdır; bütün Hedera düğümlerinin aynı sistemi kullandığını veya tokenin resmî kimlik belgesinin yerini aldığını göstermez.

Dijital belgeler, bilgilerin tekrar tekrar paylaşılmasını azaltabilir; ancak gizlilik kullanılan çözüme bağlıdır. Sıfır bilgi kanıtları ayrıca uygulanabilir, fakat her kimlik tokeninde otomatik olarak bulunmaz. İlk doğrulamayı yapan hizmet yine kişisel verileri işleyebilir. Hassas veriler herkese açık bir deftere gereksiz yere kaydedilmemelidir.

Akıllı sözleşmelerin güvenlik modeli

Hedera, 2023’te HSCS güvenlik modelinin ikinci sürümünü tanıttı. Bu sürüm, sözleşmeler ile ağın yerel hizmetleri arasındaki yetkilendirme sınırlarını netleştirdi. Değişiklik, bütün uygulamaları kendiliğinden güvenli hâle getirmedi.

Besu EVM ve Hedera’ya uyarlanmış depolama, Smart Contracts 2.0 kapsamında zaten kullanılıyordu. 2023’teki güvenlik değişikliği, Besu’nun ilk kez kullanılması veya her Ethereum güncellemesinin otomatik olarak desteklenmesi anlamına gelmiyordu.

Hedera, optimize edilmiş sanal Merkle ağacında depolamayı ve yaklaşık 2–3 saniyelik kesinleşmeyi açıklıyordu. Bu, güvenlik güncellemesinin her sözleşmeyi birkaç saniye hızlandırdığı anlamına gelmez. Geliştiriciler değişen yetkilendirme kurallarını test etmelidir.

2023 tarihli bir ChatGPT entegrasyonu örneği

Ed Marquez, Haziran 2023’te Hedera hesaplarının HBAR ve token bakiyelerini sorgulayabilen bir ChatGPT eklentisi için rehber yayımladı. Bu, geliştiricilere yönelik bir örnekti; ChatGPT’nin ağın mutabakat mekanizmasına katılması değildi.

Örnek, sohbet arayüzünü ayrı bir hizmete ve Hedera Mirror Node REST API’sine bağlıyordu. 2023 tarihli rehber, bugün geçerli bir kurulum tarifi veya aynı özelliklerin hâlen kullanılabildiğine ilişkin bir garanti değildir.

Verilerin güncelliği API’ye ve güncelleme gecikmelerine bağlıdır. Yapay zekâ yanıtı, ağı doğrulamaz; mutabakat sırasını ve Hedera zaman damgalarını kendisi belirlemez. Entegrasyon, ağ hizmetlerinden bilgi alıp kullanıcıya sunabilir.

Yapay zekâ ve Hedera Token Service

Hedera Token Service, bu yapay zekâ örneğinden önce de değiştirilebilir token ve NFT oluşturmayı destekliyordu. Yerel hizmeti kullanmak için ayrı bir Solidity sözleşmesi her zaman gerekli değildir; ancak doğru API çağrıları, anahtarlar ve izinler gerekir. Yapay zekâ arayüz veya kod taslağı hazırlamaya yardımcı olabilir; protokolü kendiliğinden yükseltmez ve denetim ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Hedera’nın gelişmelerini değerlendirmek

EVM araçları, yerel hizmetler ve dijital belgeler farklı geliştirme imkânları sunar. Uyumluluk, maliyet, yetkilendirme ve güvenlik birlikte değerlendirilmelidir. Yeni özellikler, kullanımın artacağını veya HBAR fiyatının yükseleceğini garanti etmez.

Ayrıntılar için Hedera yatırım rehberimizi inceleyebilirsiniz.