Bilmeniz Gereken En İyi 10 Blockchain Programlama Dili

Bitcoin’in ortaya çıkışından bu yana blokzincir geliştirme araçları genişledi. Bazı diller akıllı sözleşmeler için tasarlanırken genel amaçlı diller düğüm yazılımları, uygulamalar ve destek hizmetleri için kullanılır. Uygun seçim ağa ve kullanım amacına bağlıdır.

Bitcoin Script, Bitcoin işlemlerinin harcama koşullarını tanımlayan erken bir dildir; dünyanın ilk programlama dili değildir. Akıllı sözleşme kavramı ve programlanabilir işlem koşulları da Ethereum’dan önce vardı. Ethereum, çok daha genel biçimde programlanabilen bir uygulama platformu sağladı.

Bu liste, blokzincir projelerinde kullanılan on dili belirli bir sıralama olmadan tanıtır. Doğrudan zincirde çalıştırılan kod ile arayüz, sunucu ve altyapı kodu birbirinden ayrılmalıdır. Her ağ sözleşmeler için her dili desteklemez.

1. Solidity

Solidity, Ethereum ve Ethereum Virtual Machine’i (EVM) destekleyen diğer ağlarda akıllı sözleşmeler için yaygın olarak kullanılır. Gavin Wood dili 2014’te önerdi; Christian Reitwiessner ve diğer geliştiriciler geliştirmeyi sürdürdü. Statik tür denetimli, yüksek seviyeli bir dildir.

Solidity genellikle Turing-tam olarak tanımlanır. Bu, akla gelebilecek her işlevin çalıştırılabileceği veya dilin kendiliğinden verimli olduğu anlamına gelmez. EVM yürütmesi gas gibi sınırlara tabidir; bir sözleşme sınırsız hesaplama yapamaz.

Sözdizimi C++, Python ve JavaScript’ten etkilenmiştir. Süslü parantezler, kalıtım, kütüphaneler ve kullanıcı tanımlı türler tanıdık programlama örüntülerini destekler. Geliştiricilerin akıllı sözleşmelerin özel yürütme ve güvenlik modelini de öğrenmesi gerekir.

Kaynak: GitHub

Araçlar ve ekosistem Solidity’yi çeşitli EVM projeleri için yararlı kılar. Popülerlik veya kısa kod güvenliği garanti etmez; tasarım, test ve kod incelemesi yine gereklidir.

2. Vyper

Vyper, Python’a benzeyen sözdizimine sahip, EVM’ye yönelik sözleşme odaklı bir dildir. Basitlik, okunabilirlik ve denetlenebilirlik, geliştiricilerin ve denetçilerin sözleşme davranışını anlamasını kolaylaştırmayı amaçlar.

Denetimler hata ve güvenlik açıklarını bulmaya yardımcı olur. Vyper, fiziksel bir bilgisayarın komut kümesini doğrudan tanımlayan düşük seviyeli bir dil değildir: sözleşme kodu EVM’de yürütülmek üzere derlenir.

Vyper, sınıf kalıtımı ile işlev ve operatör aşırı yükleme gibi özellikleri bilinçli olarak dışarıda bırakır. Bu sınırlamalar gizli karmaşıklığı azaltmayı hedefler. Python genel amaçlı bir dildir, Ethereum’a özgü değildir; Vyper da sıradan Python yürütmesi değildir.

3. JavaScript

JavaScript, merkeziyetsiz uygulamaların arayüzlerinde ve destek hizmetlerinde kullanılır. Kütüphaneler işlem gönderebilir, sözleşme çağırabilir ve olayları okuyabilir. Bu, JavaScript’in her ağda doğrudan sözleşme dili olarak çalıştığı anlamına gelmez.

Brendan Eich, JavaScript’i 1995’te Netscape’te geliştirdi. İlk sürüm kısa sürede hazırlandı; dil sonrasında önemli ölçüde gelişti. Facebook ve YouTube gibi sitelerde yaygın kullanılır; tarihi belirtilmeyen bir oran güncel kullanım istatistiği olarak sunulmamalıdır.

JavaScript tarayıcılarda ve Node.js gibi ortamlarla tarayıcı dışında çalışır. Node.js dilin ayrı bir sürümü değil, çalışma ortamıdır. Blokzincir düğümleriyle iletişim kuran sunucu ve hizmetler oluşturmakta kullanılabilir.

4. Plutus

Plutus, proof-of-stake kullanan Cardano ağının akıllı sözleşmeleri için dilleri ve araçları kapsar. Mimarisi Ethereum’dan farklıdır; olanakları ve sınırları Cardano’nun modeli içinde değerlendirilmelidir.

Plutus Core, Cardano kayıt defterinde yürütülen betik dilidir. Plutus Tx, Haskell kodunu Plutus Core’a derler. Haskell’in statik tür sistemi ve işlevsel yaklaşımı programları yapılandırmaya yardımcı olur, fakat uygulamayı otomatik olarak hatasız kılmaz.

Bir uygulama genellikle zincirdeki doğrulama kodunu, işlemleri hazırlayan ve kullanıcılarla iletişim kuran zincir dışı kodla birleştirir. Bu parçaların rolleri farklıdır ve aynı anda çalışmaları gerekmez. GHC, Glasgow Haskell Compiler’dır; Plutus Tx belirli kod bölümlerini Cardano’nun doğrulama diline dönüştürür.

5. Rholang

Rholang, eşzamanlı ve dağıtık hesaplama için geliştirilmiştir ve RChain ile ilişkilidir. Sınıflar ve kalıtımdan oluşan klasik nesne modeli yerine rho hesabına ve mesaj iletişimine dayanır. Modüler kod, uygulama oluşturmayı destekler.

Rholang, mesaj göndermek ve almak için kanallar kullanır. Proje belgeleri davranışsal tür yaklaşımını açıklar; bu, Haskell’in tür sisteminin basitçe kopyalanması değildir. Model eşzamanlı etkinlikleri betimlerken gerçek paralel yürütme ortama bağlıdır.

Bu iletişim modeli protokolleri ve akıllı sözleşmeleri betimleyebilir. Mesaj işleme ve sözleşme koşulları dikkatle tasarlanmalıdır. Dil, doğru müzakere veya hukuki uygulanabilirliği kendiliğinden garanti etmez.

6. Rust

Rust, birden fazla paradigmayı ve kısmen C’ye benzeyen sözdizimini birleştiren genel amaçlı bir sistem programlama dilidir. Kapsülleme ve trait desteği vardır, fakat klasik sınıf kalıtımı yoktur. Eşzamanlılık görevlerin bağımsız ilerleyebilmesini ifade eder; uygun koşullarda görevler paralel de yürütülebilir.

Rust 2010’da kamuoyuna tanıtıldı; kararlı 1.0 sürümü 2015’te geldi. Sahiplik ve ödünç alma sistemi, derleyicinin geleneksel çöp toplayıcı olmadan birçok bellek hatasını önlemesine yardımcı olur. Özellikle unsafe kodda veya uygulama mantığında bütün hataları ortadan kaldırmaz.

Rust; sistem yazılımları, oyun motorları ve Polkadot ekosisteminin bazı parçaları ile Ethereum istemcileri dahil blokzincir altyapısında kullanılır. Bir istemcinin Rust ile yazılması bütün Ethereum sözleşmelerinin doğrudan Rust kodu olarak çalışabileceği anlamına gelmez; destek ağa ve yürütme ortamına bağlıdır.

7. PHP

PHP, yerleşik bir sunucu tarafı betik dilidir. Rasmus Lerdorf 1994’te ağ paketlerini değil, çevrimiçi özgeçmişine yapılan ziyaretleri izleyen araçlar oluşturdu. Başlangıçtaki adı Personal Home Page Tools idi; kaynak kod Haziran 1995’te yayımlandı. Günümüzde PHP, PHP: Hypertext Preprocessor anlamına gelir.

PHP, örneğin API veya JSON-RPC üzerinden blokzincirlerle iletişim kuran siteler ve arka plan hizmetleri oluşturabilir. Uygulama böylece sözleşmeleri çağırabilir veya token işlevleri sunabilir. PHP kendi başına standart bir EVM sözleşme dili değildir; sözleşme ilgili ağın kurallarıyla yürütülür.

PHP serbestçe kullanılabilir; geniş bir topluluğu ve çok sayıda kütüphanesi vardır. Bir blokzincir projesinin web bileşenlerine uygun olabilir. Hemen her uygulama için ideal olduğu veya DeFi’de özellikle baskın olduğu iddiaları aşırıdır.

8. Go

Gayriresmî olarak Golang da denilen Go, Google’da geliştirildi ve 10 Kasım 2009’da açık kaynak proje olarak yayımlandı. Goroutine ve kanallar eşzamanlılığı destekler. Görevler birden fazla işlemci çekirdeğinde paralel çalışabilir, fakat daha düşük maliyet veya daha kısa süre kendiliğinden oluşmaz.

Go, açık sözdizimini, hızlı program oluşturmayı ve bakımı kolay kodu hedefler. Paket modeli kodun düzenlenmesine ve yeniden kullanılmasına yardımcı olur. Basit sözdizimi dikkatli tasarım ve hata işleme gereğini ortadan kaldırmaz.

Kaynak: GitHub — Go — blokzincir programlama dilleri

Çöp toplayıcı, çalışma sırasında artık kullanılmayan belleği yönetir; bir ağ protokolü değildir. Go, blokzincir istemcileri ve diğer ağ hizmetleri için kullanılır. Package, ağ paketi değil kod paketi anlamına gelir.

9. C++

C++, 1970’lerde ortaya çıkan C üzerine kurulmuş genel amaçlı bir dildir. Uygulamalar, işletim sistemleri ve blokzincir altyapısı için nesne yönelimli ve genel programlama gibi olanaklar sağlar. Doğrudan sözleşmelerde kullanılıp kullanılamayacağını ağa özgü destek belirler.

Dil, sistem kaynakları üzerinde geniş denetim sağlar ve yüksek performans gerektiren yazılımlara uygundur. Kütüphane ve araçlar yaygın olarak bulunur. Ölçeklenebilirlik ise otomatik olarak dil seçimine değil, mimariye ve uygulamaya bağlıdır.

C++ birçok büyük işletim sisteminde kullanılabilir. Bellek ve kaynak yönetimi özen gerektirir; ancak RAII, kapsayıcılar ve akıllı işaretçiler birçok serbest bırakma işlemini otomatikleştirir. Çöp toplama belleği temizler; hata ayıklamadan farklıdır. Çöp toplayıcılı dillerdeki programlar da test ve hata incelemesi gerektirir.

10. C#

C#, C ailesinde yüksek seviyeli bir dil ve .NET ekosisteminin parçasıdır. Nesne yönelimli programlama ve yeniden kullanılabilir bileşenler gibi özellikler sunar. Tanıdık sözdizimi öğrenmeyi kolaylaştırabilir, fakat yalnızca C bilgisi C#’ın bütün özelliklerini kapsamaz.

Microsoft, C#’ı yaklaşık 2000 yılında tanıttı. Microsoft (MSFT ) dili .NET platformuyla birlikte geliştirdi. Web hizmetleri, mobil uygulamalar, oyunlar, IoT ve blokzincir altyapısında kullanılır. Platform ve araçlar daha sonra genişledi.

C#, gereksinimlere ve ekibin deneyimine göre bazı uygulamalarda C++’dan daha üretken olabilir. Yalnızca web geliştirmeden doğmuş değildir. Kütüphaneler ve .NET ortamı web ve bulut hizmetleri gibi alanlarda yararlıdır; sözleşme desteği yine ağa bağlıdır.

Güvenli programlama dil seçiminden fazlasını gerektirir

Merkeziyetsiz uygulamalardaki hatalar kayıplara ve güvenlik açıklarına yol açabilir. Ağa uygun dil ve araçları seçin; test, kod incelemesi ve gerektiğinde bağımsız denetimle destekleyin. Bu on dilden hiçbiri bütün hataları veya saldırıları tek başına önlemez.

Blokzincir projeleri hakkında daha fazla bilgiyi bu genel bakışta bulabilirsiniz.